Peltek Konuşma Ne Zaman Endişe Sebebidir?

Peltek konuşma, çocuğun dilini dişlerinin arasına iterek “s” ve “z” seslerini bulanık çıkarmasıdır. 4 yaşa kadar bu durum çoğunlukla normal bir gelişim aşamasıdır. Ancak 5 yaşından sonra süren belirgin peltek konuşma değerlendirme gerektirir, çünkü alışkanlık bu yaştan sonra kalıcılaşır.

Peltek Konuşma Nedir?

Peltek konuşma, dilin diş arasına doğru itilmesiyle ortaya çıkan bir ses üretim farklılığıdır. Alan yazı bu duruma interdental artikülasyon adını verir.

Sorun genellikle “s” ve “z” seslerinde belirginleşir. Ayrıca “ş” ve “ç” sesleri de aynı hatadan etkilenir. Çocuk kelimeyi doğru tanır, ancak sesi yanlış noktadan üretir.

Çocuk bu tabloda kelime dağarcığında ya da cümle kurmada zorlanmaz. Yalnızca tek bir sesin çıkış noktası kayar, dolayısıyla anlaşılırlık düşer. Gelişim takvimi için 0-6 yaş dil gelişim basamakları yazımıza bakın.

Durum bir zeka ya da dil bilgisi sorunu değildir. Nitekim ASHA konuşma sesi bozukluklarını dil gecikmesinden ayrı bir başlık olarak tanımlar.

Peltek Konuşmanın 2 Tipi

Uygulamada iki farklı peltek konuşma tipi karşımıza çıkar. Ancak ayrım çok önemlidir, çünkü terapi planı buna göre değişir.

Yanal tip kendiliğinden düzelmez. Bu nedenle bu tipi fark ettiğiniz an uzmana danışın. Diş arası tipte ise bir süre beklemek çoğu çocukta yeterli olur.

Peltek Konuşma Hangi Yaşta Normal?

Ses gelişimi genellikle belirli bir takvim izler. Aşağıda yaşa göre beklentiyi ve önerilen tutumu karşılaştırıyoruz.

Tablodaki yaşlar ortalama değerlerdir. Ancak yanal tipte bu takvimi beklemeyin. Ayrıca çocuk kendi konuşmasından rahatsızsa yaşa bakmadan başvurun.

Peltek Konuşmanın 4 Nedeni

Peltek konuşmanın kaynağı her çocukta aynı değildir. Bu nedenle uzmanımız önce kaynağı belirler, ardından planı kurar.

1. Alışkanlık Kaynaklı Nedenler

Uzun süreli emzik, biberon ve parmak emme dilin yerini değiştirir. Böylece dil öne alışır, dolayısıyla “s” sesi diş arasından çıkar.

2. Yapısal Nedenler

Dil bağı kısalığı ve açık kapanış gibi farklılıklar sesi doğrudan etkiler. Bu durumda uzmanımız diş hekimiyle birlikte planlar. Ayrıca tedavi sırası vakaya göre değişir.

3. Sonradan Yerleşen Alışkanlık

Bazı çocukta hiçbir yapısal neden çıkmaz. Çocuk sadece yanlış bir üretim yolunu öğrenmiştir. Bu tip terapiye en hızlı yanıt veren gruptur.

4. İşitsel Ayırt Etme Güçlüğü

Çocuk doğru ile yanlış sesi kulakla ayırt edemez. Bu nedenle terapinin ilk adımı her zaman dinleme çalışmasıdır. Geçmiş kulak enfeksiyonları da bu tabloyu büyütür.

Tipe Göre Terapi Süresi

Terapi süresi nedene ve tipe göre değişir. Aşağıda dört profili yan yana karşılaştırıyoruz.

Tablodaki süreler ortalama değerlerdir. Ancak düzenli ev çalışması her satırda süreyi kısaltır. Ayrıntılı ses çalışması için ses bozukluğu terapisi sayfamıza bakın.

Hangi İşaretler Değerlendirme Gerektirir?

Her ses hatası terapi istemez. Ancak aşağıdaki işaretler mutlaka bir uzman görüşü gerektirir.

• Çocuk 5 yaşını geçmiş, ancak peltek konuşma hâlâ belirgin.
• Ses ıslıklı ve yanal çıkıyor, dolayısıyla kendiliğinden düzelme beklenmez.
• Aile dışından biri çocuğu anlamakta zorlanıyor, örneğin komşu ya da öğretmen.
• Çocuk konuşmaktan kaçınıyor, örneğin sınıfta parmak kaldırmıyor.
• Akranları çocuğun konuşmasıyla alay ediyor.
• “S” dışında birçok ses de bozuk çıkıyor.

Bu maddelerden biri bile geçerliyse randevu alın. Nitekim erken başlayan terapi çok daha kısa sürer.

Emzik ve Parmak Emme Etkisi

Emzik kullanımı 2 yaştan sonra riski belirgin biçimde artırır. Çünkü dil sürekli öne konumlanır, dolayısıyla doğru yeri hiç öğrenmez.

Parmak emme de aynı sonucu doğurur. Ayrıca uzun süreli emme ön dişleri dışarı iter, dolayısıyla açık kapanış oluşur. Bu konuda parmak emme ve tırnak yeme yazımız bırakma stratejilerini anlatır.

Alışkanlık bitince bazı çocukta ses kendiliğinden düzelir. Ancak 5 yaştan sonra düzelme oranı hızla düşer.

Diş ve Çene Yapısı Ne Kadar Etkili?

Diş yapısı tek başına peltek konuşma yaratmaz. Ancak dilin doğru pozisyona ulaşmasını belirgin biçimde zorlaştırır.

Süt dişlerinin dökülmesi geçici bir bozulma yapar. Bu dönem birkaç ay sürer, sonrasında ses genellikle kendini toplar. Dolayısıyla diş değişimi sırasında panik yapmayın.

Açık kapanış ve ileri çene gibi kalıcı farklılıklarda ortak çalışma gerekir. Uzmanımız bu durumda ortodontistle iletişim kurar.

Değerlendirme Nasıl İlerler?

Değerlendirme 40 dakika sürer, ayrıca net bir sıra izler. Aşağıda adımları tek tek sıraladık.

1. Aile görüşmesi: gelişim öyküsünü, emzik geçmişini ve kulak enfeksiyonlarını dinleriz.
2. Ses envanteri: uzman tüm sesleri kelime içinde tek tek kaydeder.
3. Oral motor bakı: dil bağı, damak ve kapanış incelenir.
4. İşitsel ayırt etme testi: çocuk doğru ile yanlış sesi ayırıyor mu, bakarız.
5. Uyarılabilirlik denemesi: uzman doğru sesi model gösterir, ardından çocuk taklit eder.
6. Rapor: aileye yazılı bulgu ve plan sunarız.

Beşinci adım terapinin süresini büyük ölçüde belirler. Çocuk modeli hemen taklit ederse süreç kısalır. Ayrıntı için dil konuşma değerlendirmesi yazımızı okuyun.

Artikülasyon Terapisi Nasıl Çalışır?

Artikülasyon terapisi basamaklı bir yol izler. Ayrıca her basamak bir öncekinin üzerine oturur.

1. İşitsel ayrım: çocuk doğru ile yanlış sesi kulakla ayırır.
2. Tek ses: dil ucu doğru noktaya yerleşir, ardından temiz “s” çıkar.
3. Hece: ses sesli harflerle birleşir, örneğin “sa” ve “se”.
4. Kelime: çocuk hedef sesi başta, ortada ve sonda çalışır.
5. Cümle: hedef ses artık kısa cümlelerin içine girer.
6. Sohbet: kazanım serbest konuşmaya geçer, böylece genelleme tamamlanır.

Son basamak en çok tekrar isteyen aşamadır. Çünkü çocuk odada doğru konuşurken evde eski alışkanlığa döner. Bu nedenle aile katılımı sonucu doğrudan belirler.

Terapi Ne Kadar Sürer?

Süre çocuğun yaşına ve tipe göre değişir. Örneğin diş arası tipte 3-6 ay çoğunlukla yeterli olur.

Yanal tipte süreç daha uzun ilerler. Bu durumda 6-12 ay arası bir program planlarız. Ancak düzenli ev çalışması süreyi belirgin biçimde kısaltır.

Seans sıklığı genellikle haftada bir ya da ikidir. Her seans 40 dakika sürer. Ayrıca uzmanımız her 8 seansta bir ilerlemeyi yeniden ölçer.

Evde Neler Yaparsınız?

Ev çalışması terapinin etkisini neredeyse iki katına çıkarır. Bu nedenle aşağıda günlük rutine kolayca giren önerileri topladık.

• Günde 10 dakika ayna karşısında hedef sesi birlikte çalışın.
• Doğru telaffuzu model gösterin, ancak çocuğu asla tekrar tekrar düzeltmeyin.
• Emzik ve biberonu tamamen bitirin, çünkü dil doğru yeri ancak böyle öğrenir.
• Pipetle içecek için, ayrıca üfleme oyunları oynayın.
• Hedef sesle başlayan kelimelerden kısa bir liste hazırlayın.
• Çalışmayı oyuna çevirin, örneğin her doğru sese bir puan verin.

Kısa ve keyifli tekrar en iyi sonucu verir. Nitekim baskı altındaki çocuk konuşmaktan tamamen uzaklaşır.

Ailelerin 6 Sık Hatası

Bazı iyi niyetli tutumlar peltek konuşma sürecini uzatır. Bu nedenle aşağıdaki başlıklara dikkat edin.

1. Her cümleden sonra “düzgün söyle” diye uyarmak.
2. Çocuğun peltek konuşmasını sevimli bulup taklit etmek.
3. “Nasıl olsa geçer” diyerek 6 yaşa kadar beklemek.
4. Emziği okul öncesine kadar sürdürmek.
5. Terapiye başlayıp ev ödevlerini atlamak, oysa genelleme evde olur.
6. Çocuğu kardeşiyle ya da akranıyla kıyaslamak.

Bu hataların yerine sabırlı model olmayı seçin. Böylece çocuk hem doğru sesi hem de konuşma cesaretini kazanır.

Okulda Alay Konusu Olursa

Akran alayı çocuğun konuşma isteğini hızla düşürür. Bu nedenle konuyu mutlaka okulla birlikte ele alın.

Öğretmenle kısa bir görüşme yapın, ayrıca terapi sürecini kısaca anlatın. Öğretmen sınıfta farkındalık kurunca alay çoğunlukla durur.

Çocuğa da basit bir cümle öğretin, örneğin “sesimi çalışıyorum” desin. Böylece çocuk durumu utanç değil, süreç olarak tanımlar.

Evde de aynı dili kullanın. Konuşmasını asla şaka konusu yapmayın, ayrıca kardeşlere de bu kuralı hatırlatın. Nitekim güvenli bir ortam terapinin en güçlü destekçisidir.

Çocukla Akademi’de Süreç

Beykent’teki merkezimizde peltek konuşma süreci ilk olarak bir dil ve konuşma değerlendirmesiyle başlar. Uzmanımız önce aileyi dinler, ardından ses envanterini çıkarır.

Plan çocuğa özel biçimde şekillenir. Ayrıca uzman hedef sesi, seans sıklığını ve ev programını aynı raporda paylaşır. Başvuru adımları için konuşma terapisine başvuru adımları yazımızı okuyun.

Kapsam için artikülasyon bozukluğu sayfamıza bakın. Benzer ses güçlükleri için R harfini çıkaramayan çocuk ve K ve G seslerini karıştıran çocuk yazılarımızı okuyun. Soru için iletişim sayfamızdan bize yazın.

Sıkça Sorulan Sorular