آپراکسی گفتار کودکی یک اختلال عصبی است که توانایی مغز را در برنامه‌ریزی حرکت‌های لازم برای حرف زدن مختل می‌کند. کودک می‌داند چه می‌خواهد بگوید، اما نمی‌تواند عضلات دهانش را به ترتیب درست هدایت کند. در این مقاله نشانه‌ها، تفاوت آپراکسی با تأخیر گفتار و روش‌های درمانی را توضیح می‌دهیم.
والدین اغلب همین جمله را می‌گویند: فرزندم می‌فهمد، اما نمی‌تواند بگوید. آپراکسی دقیقاً همین را توصیف می‌کند. اولین نکته این است: فرزند شما تنبلی نمی‌کند. مغزش در برنامه‌ریزی مشکل دارد.
آپراکسی گفتار کودکی چیست؟
آپراکسی گفتار یک اختلال حرکتی گفتار است و بر برنامه‌ریزی حرکت‌های عضلانی لازم برای حرف زدن اثر می‌گذارد. خود عضلات سالم‌اند، چون مشکل در عضلات نیست. مغز نمی‌تواند فرمان‌های درست را به ترتیب درست بفرستد.
متخصصان معمولاً نام آن را به CAS کوتاه می‌کنند. در بریتانیا ممکن است اصطلاح دیس‌پراکسی کلامی رشدی یا دیس‌پراکسی کلامی را هم ببینید. همه این‌ها یک اختلال را توصیف می‌کنند.
آپراکسی مشکل هوش نیست. در واقع درک کودک معمولاً با سنش جور است. بسیاری از کودکان هر چه به آن‌ها گفته می‌شود دنبال می‌کنند؛ فقط نمی‌توانند آن را بیان کنند.
آپراکسی گفتار چقدر شایع است؟
پژوهش‌ها آپراکسی گفتار کودکی را در حدود یک نفر از هر هزار کودک گزارش می‌کنند. بنابراین وضعیتی نادر است. اما در میان کودکانی که به گفتاردرمانی می‌آیند، این نسبت به‌وضوح بالاتر است.
این اختلال در پسرها شایع‌تر از دخترهاست. سابقه خانوادگی مشکلات گفتار و زبان هم خطر را بالا می‌برد. برای همین گفتاردرمانگر در اولین دیدار همیشه درباره سابقه خانوادگی می‌پرسد.
نشانه‌های آپراکسی گفتار چیست؟
نشانه‌های آپراکسی با سن تغییر می‌کند. در نوزادی، نوزاد بسیار کم‌صدا توجه را جلب می‌کند؛ بعدتر گفتار ناپایدار به چشم می‌آید. جدول زیر این تغییر را خلاصه می‌کند.
| بازه سنی | نشانه اصلی | آنچه والدین می‌بینند |
|---|---|---|
| ۰ تا ۱۲ ماهگی | بربر کردن کم، تنوع محدود صداها | نوزاد تقریباً هیچ صدایی درنمی‌آورد |
| ۱۲ تا ۱۸ ماهگی | دیر گفتن اولین کلمه‌ها | کودک حتی یک کلمه هم نمی‌گوید |
| ۱۸ تا ۳۶ ماهگی | خطاهای ناپایدار در تولید صداها | یک کلمه را هر بار جور دیگری می‌گوید |
| ۳ تا ۵ سالگی | از هم پاشیدن گفتار در کلمه‌های بلند | کلمه‌های کوتاه را می‌گوید اما در کلمه‌های بلند گیر می‌کند |
| بالای ۵ سال | دشواری در تکیه و آهنگ گفتار | گفتارش یکنواخت و رباتی به نظر می‌رسد |
این نشانه‌ها در همه کودکان با یک شدت دیده نمی‌شوند. بعضی کودکان فقط با کلمه‌های بلند مشکل دارند. در موارد شدیدتر ممکن است کودک اصلاً کلمه‌ای تولید نکند.
چیزی که والدین را بیش از همه شگفت‌زده می‌کند ناپایداری گفتار است. ممکن است کودک صبح کلمه «پنجره» را کامل و واضح بگوید و عصر «پجره» یا «بنره» بگوید. این ناپایداری، شاخص‌ترین امضای آپراکسی است.
سه نشانه اصلی آپراکسی کدام‌اند؟
گفتاردرمانگران به دنبال سه نشانه اصلی می‌گردند. وقتی هر سه با هم دیده شوند، شک به آپراکسی قوی‌تر می‌شود.
- خطاهای ناپایدار: در هر بار تلاش، خطای متفاوتی روی همان کلمه
- انتقال‌های طولانی‌شده: مکث و حرکت‌های جست‌وجوگرانه بین صداها و هجاها
- تکیه نامنظم: افتادن تکیه روی هجای نادرست
حرکت‌های جست‌وجوگرانه به‌ویژه به چشم می‌آیند. کودک پیش از حرف زدن، بی‌صدا لب‌ها و زبانش را تکان می‌دهد. به این ترتیب سعی می‌کند حالت درست را پیدا کند.
آپراکسی، تأخیر گفتار یا اختلال تولید صدا؟
والدین اغلب این سه وضعیت را با هم اشتباه می‌گیرند. هر سه روی گفتار اثر می‌گذارند، اما علتشان فرق دارد. جدول زیر اولین تفاوت‌ها را نشان می‌دهد.
| ویژگی | تأخیر گفتار | اختلال تولید صدا | آپراکسی گفتار |
|---|---|---|---|
| الگوی خطا | نسبت به سن عقب‌تر است اما ثابت | خطاهای ثابت روی صداهای مشخص | خطاهای ناپایدار که در هر تلاش عوض می‌شوند |
| کلمه‌های بلند | معمولاً مشکلی نیست | فقط صدای هدف تحت تأثیر است | با بلندتر شدن کلمه‌ها، گفتار آشکارا از هم می‌پاشد |
| تکیه و آهنگ | طبیعی | طبیعی | یکنواخت یا جابه‌جا |
| جست‌وجوی حرکتی | وجود ندارد | وجود ندارد | اغلب وجود دارد |
| درک | معمولاً خوب | خوب | خوب |
| شدت درمان | هفته‌ای ۱ تا ۲ جلسه | هفته‌ای ۱ تا ۲ جلسه | هفته‌ای ۲ تا ۳ جلسه کوتاه |
این جدول به والدین یک جهت‌یابی سریع می‌دهد. با این حال، تفکیک نهایی فقط کار گفتاردرمانگر است. پس اگر تردید دارید، برای ارزیابی نوبت بگیرید.
صفحه‌های تأخیر گفتار و اختلال تولید صدا ما این تفاوت را با جزئیات توضیح داده‌اند. مقاله ما درباره کودک دوساله‌ای که حرف نمی‌زند هم نشانه‌های هشدار اولیه را شرح می‌دهد.
چرا آپراکسی گفتار پیش می‌آید؟
معمولاً یک علت واحد و روشن وجود ندارد. متخصصان این گروه را آپراکسی ایدیوپاتیک، یعنی بدون علت مشخص، می‌نامند. عامل اصلی به‌نظر تفاوت در شبکه‌های برنامه‌ریزی حرکتی مغز است.
در بعضی کودکان عوامل ژنتیکی نقش دارند. برای مثال، تفاوت‌های مرتبط با ژن FOXP2 می‌توانند باعث شوند این وضعیت در خانواده تکرار شود. بعضی سندرم‌های ژنتیکی هم با آپراکسی همراه‌اند.
رویدادهای عصبی هم می‌توانند به آن منجر شوند. کمبود اکسیژن پیش از تولد یا هنگام تولد جزو این گروه است. آپراکسی بعد از آسیب یا عفونت بسیار نادرتر است.
شیوه تربیت باعث آپراکسی نمی‌شود. زمان استفاده از صفحه‌نمایش، والدینی که خودشان دیر حرف زده‌اند یا دوزبانگی هم آن را ایجاد نمی‌کنند. پس به‌جای احساس گناه، دنبال حمایت زودهنگام باشید.
آپراکسی گفتار اغلب با چه مشکلاتی همراه است؟
آپراکسی به‌ندرت تنها می‌آید. تقریباً همیشه دشواری دیگری هم در کنار آن هست.
فاصله بین زبان دریافتی و زبان بیانی شایع است. کودک می‌فهمد اما در ساختن جمله مشکل دارد. این موضوع را در مقاله تفاوت زبان دریافتی و زبان بیانی توضیح داده‌ایم.
دشواری‌های حرکتی ظریف هم رایج است. گرفتن مداد، بستن دکمه و استفاده از قیچی به شبکه برنامه‌ریزی مشابهی وابسته‌اند. برای همین کاردرمانگر ما مهارت‌های حرکتی ظریف را هم بررسی می‌کند.
در نهایت، مشکلات خواندن و نوشتن ممکن است بعدتر پیدا شوند. اگر آگاهی از صداها ضعیف بماند، کودک ممکن است در خواندن به مشکل بخورد. برای همین در سال‌های پیش از دبستان به کار روی صداها اهمیت می‌دهیم.
ارزیابی چطور انجام می‌شود؟
آپراکسی آزمون واحدی ندارد. پس گفتاردرمانگر کودک را در تکالیف مختلف و در لحظه‌های مختلف مشاهده می‌کند. اول، یک نمونه گفتار طبیعی را حین بازی جمع می‌کند.
بعد گفتاردرمانگر از کودک می‌خواهد هجاها و کلمه‌ها را تکرار کند. کودک یک کلمه را چند بار پشت سر هم می‌گوید و گفتاردرمانگر ثبات آن را یادداشت می‌کند. به این ترتیب نشانه اصلی آپراکسی آشکار می‌شود.
گفتاردرمانگر ساختار دهان و قدرت عضلات را هم بررسی می‌کند. این مرحله به کنار گذاشتن اختلال‌های دیگر مثل دیس‌آرتری کمک می‌کند. آپراکسی ناشی از ضعف عضلات نیست.
کنار گذاشتن کم‌شنوایی هم بخش ضروری روند است. بنیان‌گذار ما متخصص شنوایی‌شناسی است؛ بنابراین به نشانه‌های مربوط به شنوایی توجه می‌کند و اگر به آزمون رسمی شنوایی نیاز باشد، به شما می‌گوید. مراحل کار را در مقاله ارزیابی گفتار و زبان قدم‌به‌قدم شرح داده‌ایم.
کدام روش‌های درمانی مؤثرند؟
درمان آپراکسی با کار سنتی روی تولید صدا فرق دارد. گفتاردرمانگر به‌جای تک‌تک صداها، روی حرکت‌های بین صداها کار می‌کند. جدول زیر روش‌های رایج را خلاصه می‌کند.
| روش | تمرکز | مناسب برای |
|---|---|---|
| DTTC | گفتاردرمانگر کم‌کم راهنمایی‌ها را کم می‌کند | کودکان خردسال با آپراکسی شدید که خیلی کم حرف می‌زنند |
| PROMPT | حرکت‌های دهان را با نشانه‌های لمسی هدایت می‌کند | کودکانی که دنبال کردن دستورهای کلامی برایشان سخت است |
| ReST | با هجاهای بی‌معنا روی انتقال‌ها و تکیه کار می‌کند | کودکان سن مدرسه با درگیری متوسط |
| Nuffield (NDP3) | گام‌های هجایی را از ساده به پیچیده می‌سازد | کودکانی که به برنامه ساختاریافته خوب پاسخ می‌دهند |
| تحریک انتگرالی | کودک اول همراه گفتاردرمانگر می‌گوید، بعد به‌تنهایی | گزینه شروع برای تقریباً هر سن و سطحی |
هیچ روشی برای همه کودکان مناسب نیست. گفتاردرمانگر بر اساس سن کودک و شدت آپراکسی انتخاب می‌کند. روش هم با پیشرفت درمان به‌روز می‌شود.
همه این روش‌ها یک هسته مشترک دارند: تکرار زیاد و بازخورد دقیق. کودک ممکن است در یک جلسه صدها بار یک کلمه هدف را امتحان کند. الگوی حرکتی این‌طور ماندگار می‌شود.
اصول یادگیری حرکتی چطور درمان را شکل می‌دهند؟
درمان آپراکسی بر پایه قواعد یادگیری حرکتی است. این قواعد همان منطق تمرین ورزشی را دارند. اول، تعداد تکرار نقش تعیین‌کننده دارد.
اصل دوم، نحوه پخش تمرین است. جلسه‌های کوتاه و پیاپی بهتر از جلسه‌های بلند و کم‌تعداد جواب می‌دهند. پس دو جلسه کوتاه در هفته از چهار جلسه بلند در ماه بهتر است.
اصل سوم، تمرین متنوع است. کودک یک هدف را در جمله‌های مختلف و جاهای مختلف امتحان می‌کند. این کار کمک می‌کند مهارت به بیرون از اتاق درمان هم منتقل شود.
اصل چهارم، کم کردن تدریجی بازخورد است. در ابتدا گفتاردرمانگر هر تلاش را اصلاح می‌کند، بعد کم‌کم عقب می‌کشد. در نتیجه کودک یاد می‌گیرد خطاهای خودش را متوجه شود.
چرا هفته‌ای یک جلسه کافی نیست؟
والدین اغلب فکر می‌کنند هفته‌ای یک جلسه کافی است. اما آپراکسی به تکرار فشرده نیاز دارد. پژوهش‌ها نشان می‌دهد جلسه‌های کوتاه و پرتکرار بهتر جواب می‌دهند.
در مرکز ما هر جلسه ۴۰ دقیقه طول می‌کشد. برای آپراکسی شدیدتر، هفته‌ای دو یا سه جلسه برنامه‌ریزی می‌کنیم. برای موارد خفیف‌تر، هفته‌ای یک جلسه را با یک برنامه خانگی ترکیب می‌کنیم.
در این حالت برنامه خانگی تعیین‌کننده می‌شود. تکرارهای اتاق درمان به‌تنهایی کافی نیست. برای همین هر هفته یک فهرست تمرین مشخص به خانواده‌ها می‌دهیم.
اولین واژه‌های هدف را چطور انتخاب می‌کنیم؟
انتخاب واژه‌های هدف یکی از مهم‌ترین تصمیم‌های درمان است. انتخاب نادرست به کودک فشار می‌آورد، اما انتخاب درست انگیزه را بالا می‌برد. اول واژه‌ها را از زندگی روزمره کودک جمع می‌کنیم.
برای فهرست اول معمولاً دنبال واژه‌هایی با کارکرد قوی می‌گردیم. برای مثال، واژه‌هایی مثل «بیشتر»، «باز کن»، «تمام شد» و «مامان» فوراً برای کودک نتیجه می‌آورند. کودک مستقیم تجربه می‌کند که حرف زدن اثر دارد.
معیار دوم آسان بودن صداهاست. کلمه‌های کوتاهی که با صداهای لبی مثل پ، ب و م شروع می‌شوند برای اولین گام مناسب‌اند. صداهایی که در پشت دهان تولید می‌شوند، مثل ک و گ، و کلمه‌های بلندتر به گام‌های بعدی می‌رسند.
معیار سوم اولویت خانواده است. همیشه کلمه‌ای را که خانواده بیش از همه دوست دارد بشنود به فهرست اضافه می‌کنیم. به این ترتیب خانواده روند را از آن خود می‌داند و تمرین در خانه ادامه پیدا می‌کند.
فهرست به مرور بزرگ‌تر می‌شود. وقتی کودک هدف‌های اول را مطمئن می‌گوید، واژه‌های تازه اضافه می‌کنیم. مقاله ما درباره راه‌های افزایش دایره واژگان کودک در این مرحله ایده‌هایی به والدین می‌دهد.
برنامه تمرین ده‌دقیقه‌ای روزانه در خانه
والدین اغلب می‌پرسند چه چیزی را تمرین کنند. برنامه زیر یک روال هفتگی مشخص پیشنهاد می‌کند. هر روز را ده دقیقه نگه دارید.
| روز | تمرکز | نمونه فعالیت |
|---|---|---|
| دوشنبه | انتقال بین هجاها | با هم «با-بی-بو» را بگویید، بعد بگذارید کودک به‌تنهایی بگوید |
| سه‌شنبه | واژه‌های هدف | پنج کلمه‌ای را که گفتاردرمانگر داده است حین بازی تکرار کنید |
| چهارشنبه | تکیه و ریتم | کلمه را با دست‌زدن به هجاها تقسیم کنید و تکیه را اغراق‌آمیز نشان دهید |
| پنجشنبه | عبارت‌های کوتاه | کلمه هدف را در یک عبارت دوکلمه‌ای بگذارید |
| جمعه | جاهای تازه | همان کلمه‌ها را در آشپزخانه و در پارک تمرین کنید |
| شنبه | تکرار در بازی | کلمه‌ها را در یک بازی کارتی و قایم‌باشک بگنجانید |
| یکشنبه | گفت‌وگوی آزاد | بدون فشار حرف بزنید و اصلاً اصلاح نکنید |
برنامه ساده به نظر می‌رسد، اما ثبات می‌خواهد. یک جلسه طولانی در هفته پیشرفت نمی‌سازد. ده دقیقه هر روز تفاوتی آشکار ایجاد می‌کند.
تمرین را همیشه به بازی تبدیل کنید. کودکان وقتی در حرکت‌اند بیشتر تکرار می‌کنند تا وقتی پشت میز نشسته‌اند. ایده‌های بیشتر را در مقاله فعالیت‌هایی که رشد زبان را در خانه تقویت می‌کنند هم می‌توانید ببینید.
پنج اشتباهی که والدین باید از آن‌ها دوری کنند
بعضی واکنش‌های حسن‌نیت‌آمیز پیشرفت را کند می‌کنند. رفتارهای زیر انگیزه کودک را پایین می‌آورند.
- اصلاح فوری هر خطا و قطع کردن حرف کودک
- فشار آوردن با جمله‌هایی مثل «درست بگو» یا «دوباره بگو»
- دریغ کردن چیزی که کودک می‌خواهد تا زمانی که کلمه را بگوید
- مقایسه با کودکان دیگر، به‌خصوص جلوی خود او
- قطع درمان به‌خاطر نتیجه نگرفتن پس از چند ماه
فشار به‌ویژه آسیب‌زاست. کودک حرف زدن را با استرس پیوند می‌دهد و از تلاش کردن دوری می‌کند. پس به‌جای اصلاح کردن، فقط با آرامش الگوی درست را تکرار کنید.
کودکی که نمی‌تواند حرف بزند چطور ارتباط برقرار کند؟
کودک مبتلا به آپراکسی تا زمانی که گفتارش رشد کند به راهی برای ارتباط نیاز دارد. درمانگران این ابزارها را ارتباط تقویتی و جایگزین (AAC) می‌نامند. اشاره‌ها، کارت‌های تصویری و برنامه‌های تبلت همه جزو این گروه‌اند.
اینجا والدین معمولاً یک نگرانی دارند: اگر فرزندم از ابزار استفاده کند، هرگز حرف نمی‌زند؟ پژوهش‌ها عکس این را نشان می‌دهد. کودکانی که از AAC استفاده می‌کنند سریع‌تر به زبان گفتاری می‌رسند.
منطقش ساده است. وقتی کودک می‌تواند خودش را بیان کند، ناکامی کم می‌شود و انگیزه بالا می‌رود. در نتیجه تلاش‌ها برای حرف زدن بیشتر می‌شود.
گفتاردرمانگر ابزار را بر اساس کودک انتخاب می‌کند. بعضی کودکان فقط به چند اشاره نیاز دارند، بعضی دیگر به سیستم کارت تصویری. بعدتر تیم کم‌کم ابزار را کنار می‌گذارد.
اگر آپراکسی و اوتیسم با هم باشند، برنامه چه تغییری می‌کند؟
بعضی کودکان هم آپراکسی دارند و هم اوتیسم. در این حالت برنامه درمان در دو جبهه پیش می‌رود. اول پایه تعامل و توجه مشترک را می‌سازیم.
اگر کودک نخواهد ارتباط برقرار کند، تمرین کلمه جواب نمی‌دهد. برای همین در هفته‌های اول کار مبتنی بر بازی را مقدم می‌کنیم. برنامه DIR/فلورتایم ما دقیقاً همین پایه را تقویت می‌کند.
وقتی پایه ساخته شد، به کار روی گفتار حرکتی می‌رویم. گفتاردرمانگر واژه‌های هدف را از علایق کودک انتخاب می‌کند. در این حالت کودک کار را بازی می‌بیند، نه تکلیف.
صفحه رشد زبان در اوتیسم ما این ترکیب را با جزئیات بیشتری بررسی می‌کند. صفحه درمان اوتیسم ما چارچوب کلی برنامه را توضیح می‌دهد.
آیا والدین باید در جلسه حضور داشته باشند؟
والدین اغلب می‌پرسند آیا باید وارد جلسه شوند. در مرکز ما ترجیح می‌دهیم والدین را در روند درگیر کنیم. به هر حال، کسی که تمرین در خانه را انجام می‌دهد والد است.
در جلسه‌های اول والد معمولاً فقط مشاهده می‌کند. بعد گفتاردرمانگر نقش کوچکی به او می‌دهد. به این ترتیب والد الگوی درست را زنده از گفتاردرمانگر یاد می‌گیرد.
بعضی کودکان وقتی والد در اتاق است نمی‌توانند تمرکز کنند. در این حالت گفتاردرمانگر خانواده را برای ده دقیقه آخر جلسه به اتاق دعوت می‌کند. خانواده باز هم همان اطلاعات را می‌گیرد.
در مهدکودک و مدرسه چه باید انجام شود؟
مدرسه جای طبیعی برای تکرار است. وقتی معلم رویکرد درست داشته باشد، پیشرفت آشکارا سریع‌تر می‌شود.
- به کودک برای جواب دادن زمان اضافه بدهید و جمله‌اش را تمام نکنید
- وقتی متوجه نمی‌شوید، به‌جای گفتن «دوباره بگو» دو گزینه پیشنهاد کنید
- واژه‌های هدف را با معلم در میان بگذارید تا در کلاس هم به کار بروند
- در ارائه‌ها و سرودها نقش کوچکی به کودک بدهید
- در برابر مسخره کردن همکلاسی‌ها موضع روشنی بگیرید
- ماهی یک بار جلسه کوتاهی با گفتاردرمانگر داشته باشید تا هدف‌ها به‌روز شوند
وقتی خانه و مدرسه هدف‌های یکسان داشته باشند، تعداد تکرارها چند برابر می‌شود. صفحه برنامه آمادگی برای مدرسه ما حمایت بیشتری ارائه می‌دهد. برنامه‌های گروه بازی ما هم فرصت‌هایی برای تمرین با هم‌سن‌وسال‌ها فراهم می‌کنند.
پیشرفت را چطور بسنجیم؟
والدین اغلب دیدن پیشرفت را سخت می‌دانند. برای همین دو معیار مشخص پیشنهاد می‌کنیم. اول، هر ماه یک ویدیوی یک‌دقیقه‌ای از فرزندتان بگیرید.
همیشه در شرایط یکسان فیلم بگیرید: همان اسباب‌بازی، همان اتاق، همان ساعت روز. بعد ویدیوها را کنار هم تماشا کنید. تغییرهای کوچکی را می‌بینید که گوش شما به آن‌ها عادت کرده بود.
معیار دوم قابل‌فهم بودن گفتار است. از کسی که فرزندتان را نمی‌شناسد بخواهید به ده جمله او گوش دهد و بگوید چندتایش را فهمیده است. اگر این عدد در طول ماه‌ها بالا برود، درمان جواب می‌دهد.
درمان چقدر طول می‌کشد؟
به شدت آپراکسی و سنی که درمان شروع می‌شود بستگی دارد. حمایت زودهنگام روند را به‌طور چشمگیری کوتاه می‌کند. اما آپراکسی شدید به برنامه‌ای نیاز دارد که ممکن است سال‌ها ادامه پیدا کند.
در بسیاری از خانواده‌ها اولین تغییر محسوس بعد از چند ماه کار منظم پیدا می‌شود. این تغییر معمولاً در قابل‌فهم‌تر شدن کودک خودش را نشان می‌دهد. بعد طول جمله‌ها و میل به حرف زدن بیشتر می‌شود.
آپراکسی خودبه‌خود از بین نمی‌رود. صبر کردن فقط وقت را از دست می‌دهد. پس به‌محض نگرانی برای ارزیابی نوبت بگیرید.
پنج باور نادرست درباره آپراکسی گفتار
اطلاعات غلط خانواده‌ها را به تأخیر می‌اندازد. برای همین پنج باوری را که بیشتر از همه می‌شنویم اصلاح می‌کنیم.
«مشکل از بند زبان است؛ ببرندش تا حرف بزند»
بند زبان وضعیت جداگانه‌ای است و آپراکسی را توضیح نمی‌دهد. جراحی مشکل برنامه‌ریزی حرکتی را از بین نمی‌برد. پس اول ارزیابی گفتار و زبان بخواهید.
«عضلات دهانش را تقویت کنیم، درست می‌شود»
فوت کردن، تمرین‌های زبان و مکیدن به آپراکسی کمک نمی‌کنند. پژوهش‌ها این روش‌ها را بی‌اثر می‌دانند. مشکل در برنامه‌ریزی است، نه در قدرت عضله.
«کم‌کم حرف می‌زند»
آپراکسی یک تأخیر رشدی ساده نیست. در بیشتر کودکانی که حمایت نمی‌شوند، مشکل ادامه پیدا می‌کند. پس رویکرد صبر و انتظار خطر را بالا می‌برد.
«حتماً ناتوانی ذهنی دارد»
آپراکسی به هوش ربطی ندارد. درک و استدلال بیشتر کودکان با سنشان جور است. اما نتوانستن در حرف زدن این مهارت‌ها را از بیرون پنهان می‌کند.
«دو زبان گیجش کرده است»
دوزبانگی باعث آپراکسی نمی‌شود. کودک در هر دو زبان همان دشواری برنامه‌ریزی را دارد. برای کودکی که در خانه فارسی و در مدرسه ترکی یا انگلیسی یاد می‌گیرد، واژه‌های هدف را از زبان‌هایی انتخاب می‌کنیم که در زندگی روزمره‌اش به کار می‌برد، و برنامه‌ریزی کلمه‌های بلند ترکی که با چند پسوند ساخته می‌شوند ممکن است به‌ویژه دشوار باشد. صفحه کودکان دوزبانه ما این موضوع را با جزئیات بیشتری بررسی می‌کند.
چه زمانی باید به متخصص مراجعه کنید؟
اگر هر کدام از موارد زیر درباره فرزندتان صدق می‌کند، ارزیابی را عقب نیندازید.
- نوزادتان در ۱۲ ماهگی هنوز بربر کردن نمی‌کند
- فرزندتان در ۱۸ ماهگی حتی یک کلمه نمی‌گوید
- فرزندتان در ۲ سالگی یک کلمه را هر بار جور دیگری می‌گوید
- فرزندتان در ۳ سالگی حتی برای نزدیکان هم نامفهوم حرف می‌زند
- فرزندتان کلمه‌های کوتاه را راحت می‌گوید اما در کلمه‌های بلند آشکارا گیر می‌کند
- فرزندتان پیش از حرف زدن با لب‌هایش حرکت‌های جست‌وجوگرانه انجام می‌دهد
کمک گرفتن زودهنگام از سال‌هایی که مغز انعطاف‌پذیرترین حالت را دارد بیشترین استفاده را می‌کند. در مقابل، صبر کردن میل کودک به ارتباط را کم می‌کند. این قدم‌ها را در راهنمای شروع گفتاردرمانی خلاصه کرده‌ایم.
روند کار در Çocukla Akademi چطور است؟
کار را با یک دیدار مفصل با خانواده شروع می‌کنیم. در این دیدار سابقه بارداری، تولد و رشد اولیه زبان را یادداشت می‌کنیم. بعد گفتاردرمانگر کودک را حین بازی مشاهده می‌کند.
در مرحله دوم، تکالیف تکرار هجا و کلمه را در دل بازی به کار می‌گیریم. این کار الگوی ناپایداری را به‌خوبی نشان می‌دهد. همچنین مطمئن می‌شویم شنوایی فرزندتان بررسی شده است.
در مرحله سوم، فهرست هدفی متناسب با کودک آماده می‌کنیم. این فهرست از واژه‌هایی ساخته می‌شود که کودک در زندگی روزمره بیش از همه به آن‌ها نیاز دارد. به این ترتیب درمان از همان هفته اول به کار می‌آید.
بنیان‌گذار ما، Alev Akıncı Yıldız، متخصص شنوایی‌شناسی (کارشناسی ارشد) و درمانگر DIR/فلورتایم است. تیم ما یک کاردرمانگر و یک بازی‌درمانگر هم دارد که با هم کار می‌کنند. رویکرد DIR/فلورتایم هم پایه تعامل را تقویت می‌کند.
مرکز ما در بیکنت، بیوک‌چکمجه (استانبول) است و پذیرای خانواده‌هایی از بیلیک‌دوزو، اسنیورت، باغچه‌شهیر و سراسر غرب استانبول است. همه جلسات حضوری است و به زبان ترکی یا انگلیسی برگزار می‌شود؛ جلسه به زبان فارسی نداریم. برای کودکی که در خانه فارسی صحبت می‌کند، زبان جلسات را همراه با خانواده و بر اساس مدرسه و زندگی روزمره کودک انتخاب می‌کنیم. برای جزئیات، صفحه مرکز ما را ببینید. اطلاعات گرفتن نوبت را در صفحه تماس با ما پیدا می‌کنید.
پرسش‌های متداول
آپراکسی گفتار از چه سنی آشکار می‌شود؟
نشانه‌ها معمولاً در حدود ۱۸ ماهگی به چشم می‌آیند. برای تشخیص قطعی، درمانگران اغلب تا حدود ۳ سالگی صبر می‌کنند، چون کودک باید تعداد کافی تلاش برای حرف زدن داشته باشد.
آیا کودک مبتلا به آپراکسی هرگز نمی‌تواند حرف بزند؟
با درمان درست، بیشتر کودکان یاد می‌گیرند آن‌قدر واضح حرف بزنند که فهمیده شوند. این روند زمان می‌برد، اما پیشرفت واقعی و ماندگار است.
آیا تمرین‌های دهان و زبان کمک می‌کنند؟
نه، فوت کردن و تمرین‌های زبان به آپراکسی کمک نمی‌کنند. به‌جای آن، گفتاردرمانگر از تمرین واقعی هجا و کلمه استفاده می‌کند.
هفته‌ای چند جلسه لازم است؟
برای آپراکسی شدیدتر، هفته‌ای دو یا سه جلسه کوتاه بهتر جواب می‌دهد. در مرکز ما هر جلسه ۴۰ دقیقه طول می‌کشد.
آیا استفاده از اشاره و کارت تصویری حرف زدن را به تأخیر می‌اندازد؟
نه، AAC در واقع رسیدن به زبان گفتاری را سریع‌تر می‌کند. وقتی کودک می‌تواند خودش را بیان کند، تلاش‌هایش برای حرف زدن بیشتر می‌شود.
آیا اوتیسم و آپراکسی یک چیز هستند؟
این دو وضعیت متفاوت‌اند، هرچند بعضی کودکان هر دو را دارند. اوتیسم بر تعامل اجتماعی هم اثر می‌گذارد، اما در آپراکسی دشواری فقط به برنامه‌ریزی گفتار محدود است.
آیا برای شروع به گزارش تشخیصی نیاز دارم؟
برای اولین دیدار هیچ گزارشی لازم نیست. می‌توانید مستقیم و با مشاهدات خودتان با ما تماس بگیرید.
هر روز در خانه چقدر باید تمرین کنیم؟
روزی ده دقیقه تمرین کوتاه و منظم کافی است. تمرین طولانی و کم‌تکرار همین فایده را ندارد.
آیا آپراکسی گفتار کودکی یک اختلال عصبی است؟
بله، متخصصان آپراکسی گفتار کودکی را یک اختلال حرکتی گفتار با منشأ عصبی می‌دانند. مغز در برنامه‌ریزی و ترتیب‌بندی حرکت‌های گفتار دشواری دارد.
تفاوت آپراکسی گفتار و دیس‌آرتری چیست؟
در دیس‌آرتری عضلات گفتار ضعیف‌اند یا کنترلشان خوب نیست. در آپراکسی قدرت عضلات طبیعی است و دشواری فقط در برنامه‌ریزی است.
به‌طور خلاصه، آپراکسی گفتار کودکی نه تنبلی است و نه مشکل هوشی. سه عنصر اصلی عبارت‌اند از روش درست، تعداد کافی جلسه درمان و تمرین منظم در خانه. اگر زود اقدام کنید، بیان کردن برای فرزندتان خیلی آسان‌تر می‌شود.
