پاسخ کوتاه برای اینکه فلورتایم در خانه چطور انجام می‌شود ساده است: روی زمین بنشینید و به هر چیزی که همین حالا کودکتان را جذب کرده بپیوندید. بعد تعامل را قدم‌به‌قدم گسترش دهید. این راهنما یک توالی ۷ مرحله‌ای، چهار لحظه از روز و زمان‌بندی‌های واقع‌بینانه هم به شما می‌دهد.
فلورتایم در خانه چطور انجام می‌شود: پاسخ کوتاه
فلورتایم را در خانه چطور انجام دهیم؟ پاسخ در یک جمله جا می‌شود: دنبال کودکتان بروید، بعد یک قدم دیگر به بازی اضافه کنید. این روش به اتاق ویژه، وسایل گران یا زمان جداگانه نیاز ندارد. فلورتایم در لحظه‌های روزمره‌ای که از قبل دارید جا می‌گیرد.
رویکرد استاندارد روی سه حرکت پایه بنا شده است. اول، به علاقه کودکتان می‌پیوندید. بعد یک دایره ارتباط را شروع می‌کنید. در پایان، همان دایره را خودتان کامل می‌کنید. این جریان سه‌قسمتی مستقیماً از مرحله‌های رشدی مدل DIR تغذیه می‌کند.
نظریه پشت مدل موضوع جداگانه‌ای است. برای همین مرحله‌ها را با جزئیات در صفحه DIR/فلورتایم چیست؟ توضیح داده‌ایم. اینجا فقط روی تمرین در خانه تمرکز می‌کنیم.
اصل کلیدی: به‌جای اینکه به کودکتان بگویید چه کار کند، به کاری که خودش دارد انجام می‌دهد بپیوندید. به این ترتیب تعامل از راه لذت رشد می‌کند، نه فشار.
فلورتایم در خانه چطور انجام می‌شود: توالی ۷ مرحله‌ای
هفت مرحله زیر در یک دوره بازی ۱۵ دقیقه‌ای پشت سر هم می‌آیند. هر مرحله روی مرحله قبل بنا می‌شود، پس هیچ‌کدام را رد نکنید. در چند روز اول امتحان کردن فقط سه مرحله اول کافی است.
مرحله ۱: ساکت تماشا کنید چه چیزی کودکتان را جذب می‌کند
دو دقیقه اول فقط تماشا کنید. کودکتان دست به کدام اسباب‌بازی می‌برد؟ به سمت کدام صدا برمی‌گردد؟ این مشاهده کوتاه تم بازی را به شما می‌دهد. سطح انرژی او را در آن روز هم نشانتان می‌دهد.
مرحله ۲: هم‌سطح چشم کودکتان بنشینید
روش از همین‌جا اسمش را گرفته، چون «فلور» یعنی کف زمین و تعامل روی زمین شروع می‌شود. کنار کودکتان یا کمی جلوتر بنشینید، نه روبه‌رو. این کار دیدن صورت شما را برایش آسان‌تر می‌کند. بزرگسالی که ایستاده بماند، برای کودک دور و آمرانه به نظر می‌رسد.
مرحله ۳: کار کودکتان را تقلید کنید
اگر کودکتان بلوک‌ها را ردیف می‌کند، شما هم یک بلوک ردیف کنید. اگر ماشین می‌راند، ماشین دومی بردارید و همان مسیر را دنبال کنید. تقلید یک پیام ساکت می‌فرستد: «می‌بینمت». خیلی از کودکان در همین مرحله برای اولین بار به سمت شما برمی‌گردند.
مرحله ۴: یک مانع بازیگوشانه اضافه کنید
بعد یک مشکل کوچک و بازیگوشانه بسازید. برای مثال، دستتان را جلوی ماشین بگیرید یا آخرین بلوک را در مشتتان پنهان کنید. این مانع کوچک یعنی کودکتان باید با شما ارتباط بگیرد. اما هرگز آن را آن‌قدر ادامه ندهید که ناکامی ایجاد کند.
مرحله ۵: دایره‌های ارتباط را باز و بسته کنید
وقتی کودکتان به شما نگاه می‌کند، دستش را دراز می‌کند یا صدایی در می‌آورد، یک دایره باز می‌شود. وقتی شما جواب می‌دهید، آن دایره کامل می‌شود. هدف ساختن پنج تا ده دایره در یک دوره بازی است. با بیشتر شدن تعداد، کیفیت ارتباط رفت‌وبرگشتی هم بالا می‌رود.
مرحله ۶: احساس را اسم‌گذاری کنید
در طول بازی، به هر احساسی که پیش می‌آید یک اسم کوتاه بدهید. برای مثال، «برج افتاد، چقدر تعجب کردی!» کافی است. کلمه‌های احساس دنیای درونی کودک را به زبان وصل می‌کنند. پس این مرحله را رد نکنید، حتی اگر گفتار کودکتان عقب باشد.
مرحله ۷: با حال خوب تمام کنید
بازی را پیش از آنکه کودکتان خسته شود تمام کنید. بازی‌ای که کوتاه و شاد تمام شود، او را مشتاق دور بعدی می‌کند. بازی‌ای که کش بیاید و به کشمکش ختم شود، مقاومت می‌سازد. مثلاً بعد از یک خنده مشترک، «تموم شد، بعداً دوباره بازی می‌کنیم» راه خوبی برای بستن بازی است.
بررسی سریع: در پایان هر دوره بازی از خودتان یک سؤال بپرسید. امروز فرزندم چند بار به سمت من برگشت؟ اگر عدد در حال بالا رفتن است، در مسیر درستید.
فلورتایم در خانه چطور انجام می‌شود: چهار لحظه از روز
لازم نیست یک ساعت جداگانه کنار بگذارید. چهار لحظه زیر در بیشتر خانواده‌ها از قبل هر روز اتفاق می‌افتند. چون برای کودکتان آشنا هستند، مقاومت را هم کم می‌کنند.
وقت حمام
حمام پر از ورودی حسی است، برای همین بستر طبیعی تعامل است. اگر کودکتان آب را از یک لیوان به لیوان دیگر می‌ریزد، لیوان دومی بردارید. بعد یک نظر کوتاه اضافه کنید، مثل «لیوان من پر شد!». بازی با حباب هم بستر عالی برای تقلید و نوبت‌گیری است.
آشپزخانه و وعده‌های غذا
کارهای آشپزخانه قابل پیش‌بینی‌اند، برای همین به کودکان احساس امنیت می‌دهند. هم زدن، چیدن میز و انتخاب میوه همگی فرصت تصمیم‌گیری می‌سازند. برای مثال، دو انتخاب پیشنهاد کنید: «سیب یا موز؟». ارتباط دوطرفه بعد خودش شروع می‌شود.
بازی آزاد
بازی بدون ساختار جایی است که روش از همه بهتر کار می‌کند. اگر کودکتان برج می‌سازد، یک بلوک کنارش بگذارید و منتظر واکنش بمانید. وقتی برج می‌افتد، خنده‌ای که بعدش می‌آید فرصت دیگری برای تعامل است. استقبال از این لحظه‌ها با یک حالت چهره بزرگ و بازیگوش تعداد دایره‌ها را بیشتر می‌کند.
باغ و فضای باز
کودکان معمولاً بیرون از خانه کمتر احساس محدودیت می‌کنند. پس بعد از چند هل دادن تاب، بایستید و منتظر بمانید. کودکتان بعد با یک صدا، یک نگاه یا یک حرکت «بیشتر» را می‌خواهد. اگر در خانه فارسی و در مدرسه ترکی یا انگلیسی صحبت می‌شود، «بازم»، «more» و «daha» به یک اندازه حساب می‌شوند، چون دایره ارتباط از زبان مهم‌تر است. در جعبه شن، بازیگوشانه سعی کنید گودالی را که کودکتان کنده پر کنید.
| محیط | فعالیت نمونه | زمان پیشنهادی | مهارت هدف |
|---|---|---|---|
| حمام | ریختن آب، شکل دادن حباب | ۵ تا ۸ دقیقه | تنظیم حسی، تقلید |
| آشپزخانه | هم زدن، انتخاب بین دو گزینه | ۵ تا ۱۰ دقیقه | تصمیم‌گیری، ارتباط دوطرفه |
| گوشه بازی | برج بلوک، بازی با ماشین | ۱۰ تا ۱۵ دقیقه | بازی نمادین، حل مسئله |
| باغ | تاب، جعبه شن | ۱۰ تا ۲۰ دقیقه | توجه مشترک، منتظر ماندن |
| پیش از خواب | کتاب، عروسک‌های دستی، بازی نجوا | ۵ تا ۱۰ دقیقه | آرام شدن، ورودی زبان |
بازی‌های فلورتایم در خانه بر اساس سن
نوع بازی با سن عوض می‌شود. با این حال، اصل ثابت است: دنبال علاقه کودکتان بروید، بعد یک قدم کوچک به بازی اضافه کنید. جدول زیر نشان می‌دهد در هر سن کدام بازی‌ها باز کردن دایره‌های ارتباط را آسان‌تر می‌کنند.
| سن | ایده‌های بازی | مهارت مورد تمرکز |
|---|---|---|
| ۰ تا ۲ سالگی | تقلید چهره‌ها در آینه، دالی‌موشه، عروسک‌های دستی، روی هم چیدن و انداختن بلوک‌ها | توجه مشترک، تماس چشمی کوتاه، علت و معلول |
| ۳ تا ۵ سالگی | بازی مغازه یا کافه، غذا دادن به عروسک، غلتاندن توپ رفت‌وبرگشتی، بازی با آب و شن | بازی وانمودی، نوبت‌گیری، کاوش حسی |
| ۶ سالگی و بالاتر | بازی‌های فکری ساده با قانون، پازل، ساختن یک داستان با هم | زبان، قانون، سازش با هم‌سن‌وسال‌ها |
برای کودک کوچک، حتی تماس چشمی کوتاه هم یک دستاورد واقعی است. برای کودک بزرگ‌تر، در مقابل، هدف این است که بازی را با هم بسازید و با کلمه‌ها ادامه‌اش بدهید. با این حال، بهترین بازی همان است که کودکتان آن روز واقعاً به آن علاقه دارد. پس کافی است حول اسباب‌بازی مورد علاقه‌اش یک تعامل کوچک بسازید.
فلورتایم در خانه: زمان و تعداد دفعات
بازی کوتاه و مکرر معمولاً از تلاش‌های طولانی و گاه‌به‌گاه بهتر جواب می‌دهد. پس هدف شما چهار تا شش دوره بازی کوتاه در روز باشد که هر کدام ۱۵ تا ۲۰ دقیقه طول بکشد. این روی هم حدود یک ساعت و نیم در روز می‌شود.
والد خسته هم‌بازی خوبی نیست، پس انرژی خودتان را هم حساب کنید. در مرکز ما جلسه‌های درمان فردی ۴۰ دقیقه طول می‌کشد. بازی در خانه اثر آن جلسه را در تمام روز پخش می‌کند. تکرار روزانه هم باعث می‌شود مهارت‌های تازه جا بیفتند.
با بزرگ‌تر شدن کودکان، هر دوره بازی طولانی‌تر می‌شود، اما تعداد دوره‌ها در روز کمتر. فهرست زیر یک برنامه شروع واقع‌بینانه بر اساس سن می‌دهد.
- ۰ تا ۲ سالگی: ۶ بار در روز، با دوره‌های بازی بسیار کوتاه ۸ تا ۱۰ دقیقه‌ای
- ۳ تا ۵ سالگی: ۴ تا ۵ بار در روز، با دوره‌های بازی ۱۵ تا ۲۰ دقیقه‌ای
- ۶ سالگی و بالاتر: ۳ بار در روز، با دوره‌های بازی ۲۰ تا ۲۵ دقیقه‌ای
- روزهایی که کودکتان بیمار یا خسته است: حتی یک دوره بازی کوتاه هم روند را نگه می‌دارد، چون پیوستگی از زمان مهم‌تر است
تمرین در خانه یا جلسه در مرکز: تفاوت چیست؟
تمرین در خانه و جلسه در مرکز جای هم را نمی‌گیرند. با هم کار می‌کنند. درمانگر تکنیک را پایه‌گذاری می‌کند و والد آن را به زندگی روزمره می‌آورد. جدول زیر نقش این دو محیط را کنار هم مقایسه می‌کند.
| ویژگی | در خانه | در مرکز |
|---|---|---|
| هدایت‌کننده | والد یا مراقب | درمانگر فلورتایم |
| مدت | بازه‌های کوتاه ۱۵ تا ۲۰ دقیقه‌ای در روز | جلسه ۴۰ دقیقه‌ای برنامه‌ریزی‌شده |
| تعداد دفعات | هر روز، اغلب چند بار | یک یا دو بار در هفته |
| محیط | خانه آشنا، روال‌های واقعی | اتاق درمان با ورودی حسی کنترل‌شده |
| نقطه قوت | انتقال به زندگی و تکرار روزانه | تکنیک درست، تعیین هدف |
| محدودیت | تشخیص اشتباه‌های تکنیکی سخت است | به‌تنهایی به زندگی روزمره نمی‌رسد |
نگاه کردن به چارچوب رسمی روش و استانداردهای صلاحیت درمانگران هم ارزشمند است. ICDL (شورای بین‌المللی رشد و یادگیری)، سازمانی که پشت این روش است، این استانداردها را منتشر می‌کند. برای اینکه جلسه‌ها در مرکز ما در استانبول چطور پیش می‌روند، صفحه روند فلورتایم ما را ببینید.
چطور برادر و خواهر‌ها را شریک کنیم؟
با راهنمایی درست، برادر و خواهر‌ها شریک‌های بازی قوی می‌شوند. اول، به خواهر یا برادر بزرگ‌تر فقط یک وظیفه بدهید: «بازی‌اش را تماشا کن و همان کار را بکن». خواهر یا برادر خیلی زود ایده دنبال کردن کودک را می‌فهمد.
در ابتدا از بازی‌های رقابتی دوری کنید. یادتان باشد وقت مخصوص خود خواهر یا برادر را هم بدهید، چون همیشه «کمک‌کار» بودن خسته‌کننده است. برنامه‌ریزی برای کل خانواده را در صفحه مشاوره برنامه خانگی توضیح داده‌ایم.
فلورتایم در خانه: ۵ اشتباه رایج
خانواده‌ها معمولاً در همین پنج نقطه به مشکل می‌خورند. پس پیش از شروع فهرست زیر را بخوانید. هفته‌ای یک بار هم دوباره بخوانید، چون عادت‌های قدیمی بی‌سروصدا برمی‌گردند.
- اداره کردن بازی: اگر والد تم را انتخاب کند، کودک تماشاچی می‌شود. پس همیشه بگذارید کودکتان انتخاب کند.
- سیل سؤال: سؤال پشت سؤال بازی را به امتحان تبدیل می‌کند. به‌جای سؤال‌های طولانی، نظرهای کوتاه بدهید.
- روشن گذاشتن صفحه‌نمایش: تلویزیون در پس‌زمینه توجه را تقسیم می‌کند، پس پیش از بازی آن را خاموش کنید.
- بیش‌ازحد بازی کردن: کودک خسته شروع به مقاومت می‌کند. زود تمام کردن میل به بازی را زنده نگه می‌دارد.
- انتظار نتیجه: انتظار گفتار از هر بازی خانواده را فرسوده می‌کند. هدف واقعی دایره‌های ارتباط بیشتر است.
پیشرفت را در خانه چطور دنبال کنیم؟
پیشرفتی را که اندازه نگیرید، دیدنش سخت است. پس یک دفترچه ساده نگه دارید و هفته‌ای یک بار مرورش کنید. سه چیز کافی است: زمان بازی، تعداد دایره‌ها و حال کودکتان.
ماهی یک بار هم یک ویدیوی دو دقیقه‌ای ضبط کنید. ویدیوها تغییرهای کوچک را خیلی واضح‌تر از حافظه نشان می‌دهند. آن‌ها را به جلسه بعدی در مرکز ما بیاورید تا درمانگرتان بتواند بازخورد مشخصی بدهد.
اگر تعداد دایره‌ها در چهار هفته بالا رفت، خوب پیش می‌روید. اگر همان ماند، برنامه را مرور کنید. بعد زمان بازی را به بخشی از روز ببرید که کودکتان هوشیار‌تر است.
چه زمانی حمایت متخصص بگیریم؟
تمرین در خانه در بیشتر خانواده‌ها خوب پیش می‌رود، اما گاهی نگاه یک متخصص ضروری است. اگر هر یک از نشانه‌های زیر را دیدید، نوبت بگیرید.
- کودکتان در شش هفته افزایشی در تماس چشمی یا دایره‌های رفت‌وبرگشتی نشان نمی‌دهد
- بازی هر بار با گریه یا بحران رفتاری تمام می‌شود
- گفتارش به‌وضوح از کودکان هم‌سن‌وسالش عقب‌تر است
- واکنش‌های حسی زندگی روزمره را دشوار کرده‌اند
- خسته‌اید و مطمئن نیستید قدم بعدی چیست
اگر نگرانی اصلی‌تان رشد زبان است، صفحه گفتاردرمانی ما را ببینید. اگر واکنش‌های حسی غالب است، درمان یکپارچگی حسی ممکن است نقطه شروع بهتری باشد. خدمت اصلی ما را در صفحه درمان فلورتایم پیدا می‌کنید. برای هماهنگی یک دیدار اول، از طریق صفحه تماس با ما در ارتباط باشید.
پرسش‌های متداول
اگر فعالیت‌ها را اشتباه انجام دهم، آسیبی می‌زنم؟
نه، تقلید اشتباه یا زمان‌بندی بد به فرزندتان آسیب نمی‌زند. با این حال، یاد گرفتن اصول پایه با راهنمایی درمانگر تمرین شما را بسیار مؤثرتر می‌کند. برای جزئیات، صفحه رزرو نوبت ما را ببینید.
آیا برادر و خواهر‌ها می‌توانند شرکت کنند؟
بله، شریک کردن برادر و خواهر‌ها فرصت‌های بیشتری برای تعامل اجتماعی می‌سازد. اول یک وظیفه ساده دنبال کردن کودک به خواهر یا برادر بدهید، چون دستورهای پیچیده گیج‌کننده‌اند.
از کدام فعالیت شروع کنیم؟
بهترین شروع فعالیتی است که کودکتان خودش از آن لذت می‌برد. به این ترتیب لازم نیست انگیزه را خودتان بسازید.
نتیجه را چه زمانی می‌بینیم؟
از کودکی به کودک دیگر فرق می‌کند، اما با تمرین منظم خانواده‌ها اولین تغییرها را ظرف ۴ تا ۸ هفته می‌بینند. بالا رفتن تعداد دایره‌ها معمولاً حتی زودتر دیده می‌شود.
در خانه چند دوره بازی فلورتایم در روز لازم است؟
چهار تا شش دوره بازی کوتاه در روز هدف ایده‌آلی است. در روزهای شلوغ، حتی یک دوره بازی ۱۵ دقیقه‌ای هم روند را نگه می‌دارد.
با کودکی که عاشق صفحه‌نمایش است چطور شروع کنم؟
اول صفحه‌نمایش را خاموش کنید، بعد تمی را که کودکتان روی صفحه دوست دارد وارد بازی کنید. برای مثال، شخصیت کارتونی محبوبش را به یک عروسک دستی تبدیل کنید.
برای این فعالیت‌ها اسباب‌بازی ویژه لازم دارم؟
نه، وسایل روزمره خانه و اسباب‌بازی‌هایی که از قبل دارید کافی است. آنچه اهمیت دارد وسیله نیست، شیوه تعامل شماست.
در یک دوره بازی چند دایره ارتباط هدف بگیریم؟
سه تا پنج دایره در ابتدا هدف خوبی است. در هفته‌های بعد می‌توانید تا ده دایره یا بیشتر بالا ببرید.
آیا یک والد برای انجام فلورتایم در خانه کافی است؟
بله، یک والد می‌تواند همه مرحله‌ها را انجام دهد. اما اگر دو والد نوبتی بازی کنند، مجموع زمان هر روز به‌راحتی بالا می‌رود.
آیا فلورتایم در خانه برای کودکان اوتیستیک فرق می‌کند؟
مرحله‌ها همان است، اما سرعت کندتر است. پس هدف دایره‌ها را پایین نگه دارید و آن را با برنامه درمان اوتیسم خود ترکیب کنید.
