در بحث ABA یا فلورتایم، یک پاسخ درست و واحد وجود ندارد. به‌طور خلاصه، ABA هدف‌های مهارتی قابل اندازه‌گیری تعیین می‌کند، در حالی که فلورتایم ارتباط هیجانی با کودک را در مرکز قرار می‌دهد. پس انتخاب درست به نیمرخ فرزندتان و اولویت‌های خانواده‌تان بستگی دارد. برای بسیاری از کودکان، تیم هر دو رویکرد را هم‌زمان پیش می‌برد.
- ABA یا فلورتایم؟ پاسخ کوتاه
- ABA چیست و چطور کار می‌کند؟
- فلورتایم چیست و چطور کار می‌کند؟
- ABA و فلورتایم: جدول ۷ نکته‌ای
- ABA برای کدام کودکان بیشترین فایده را دارد؟
- فلورتایم برای کدام کودکان بیشترین فایده را دارد؟
- اجرای هر دو با هم
- ABA و فلورتایم: زمان و شدت
- ۶ نکته عملی برای انتخاب
- ارزیابی چطور انجام می‌شود؟
- پاسخ‌های سریع برای والدین
- پرسش‌های متداول
ABA یا فلورتایم؟ پاسخ کوتاه
انتخاب بین ABA و فلورتایم در واقع سؤالی درباره هدف‌هاست. ABA رفتارها و مهارت‌های مشخص را گام‌به‌گام یاد می‌دهد. فلورتایم علاقه‌های خود کودک را دنبال می‌کند تا انگیزه او برای ارتباط ساخته شود.
والدین اغلب می‌پرسند کدام بهتر است. اما این دو روش مشکل‌های متفاوتی را حل می‌کنند. پس تطبیق دادن یک روش با فرزندتان بیشتر کمک می‌کند تا مقایسه این دو.
برای تصمیم سریع‌تر، به این چهار نکته نگاه کنید:
- هدف اصلی: آیا یک مهارت مشخص در اولویت است یا میل به ارتباط با دیگران؟
- پاسخ فرزندتان: مثلاً آیا می‌تواند چند دقیقه سر کار میزی برنامه‌ریزی‌شده بماند؟
- نقش خانواده‌تان: آیا یکی از والدین می‌تواند هر روز در خانه وقت بازی کنار بگذارد و ادامه دهد؟
- بازه زمانی: آیا هدف رفتاری کوتاه‌مدت است یا رشد بلندمدت؟
به این چهار سؤال صادقانه جواب بدهید تا بحث خودش حل شود. در عمل، فرزندتان روش را انتخاب می‌کند و خانواده شرایط را فراهم می‌کند.
ABA چیست و چطور کار می‌کند؟
ABA یا تحلیل رفتار کاربردی، رفتار را از راه آنچه پیش از آن می‌آید و آنچه بعد از آن اتفاق می‌افتد بررسی می‌کند. درمانگر اول رفتار هدف را به‌روشنی تعریف می‌کند. بعد آن رفتار را با تقویت و تکرار قوی می‌کند.
بزرگ‌ترین نقطه قوت این رویکرد اندازه‌گیری دقیق آن است. تیم در هر جلسه داده جمع می‌کند و پیشرفت را روی نمودار می‌کشد. هدف‌ها به گام‌های کوچک تقسیم می‌شوند، برای همین خانواده‌ها دستاوردهای مشخص را زود می‌بینند. برای یک نگاه بین‌المللی، راهنمای Autism Speaks درباره ABA اصول اصلی را با جزئیات توضیح می‌دهد.
یک جلسه ABA چه شکلی دارد؟
درمانگر تمرین‌های کوتاه را سر میز یا در یک محیط طبیعی می‌چیند. وقتی کودک پاسخ درست می‌دهد، فوراً تقویت می‌گیرد. این کار رابطه بین رفتار و نتیجه را روشن می‌کند.
در پایان، درمانگر داده‌ها را در یک جدول ثبت می‌کند. همچنین نرخ پاسخ درست آن روز را به خانواده نشان می‌دهد. پس والدین پیشرفت را با عدد دنبال می‌کنند، نه با حدس.
فلورتایم چیست و چطور کار می‌کند؟
به‌طور خلاصه، فلورتایم بخش عملی مدل DIR است. درمانگر وارد بازی‌ای می‌شود که فرزندتان دوست دارد و یک دایره تعامل باز می‌کند. هدف تحمیل مهارت نیست، بلکه کمک به این است که فرزندتان خودش ارتباط را شروع کند.
این روش مرحله‌های رشد هیجانی را هم به ترتیب پشتیبانی می‌کند. برای مثال، اول توجه مشترک می‌آید و بعد رد و بدل کردن اشاره‌ها. ICDL، سازمان پشت این مدل، این مرحله‌ها را در مواد رسمی‌اش تعریف کرده است. برای توضیح بیشتر، صفحه DIR/فلورتایم چیست؟ ما را ببینید.
یک جلسه فلورتایم چه شکلی دارد؟
اول درمانگر روی زمین می‌نشیند و بازی فرزندتان را دنبال می‌کند. اگر فرزندتان برج می‌سازد، درمانگر یک مانع بازیگوشانه به آن اضافه می‌کند. این کار به فرزندتان دلیلی برای ارتباط می‌دهد.
والدین هم بخشی از این جریان هستند. درمانگر اول رویکرد را نشان می‌دهد و بعد تلاش والد را تماشا می‌کند. در نتیجه خانواده همین رویکرد را در خانه ادامه می‌دهد.
ABA و فلورتایم: جدول مقایسه در ۷ نکته
جدول زیر تفاوت‌ها را یک‌جا خلاصه می‌کند. اما آن را حکم نهایی نخوانید، چون شیوه کار از مرکزی به مرکز دیگر فرق می‌کند.
| موضوع | ABA | فلورتایم |
|---|---|---|
| تمرکز | رفتارها و مهارت‌های مشخص | رابطه، هیجان و تعامل |
| ساختار جلسه | تمرین‌های برنامه‌ریزی‌شده و تکراری | بازی انعطاف‌پذیر به رهبری کودک |
| نقش بزرگ‌سال | درمانگر هدف را تعیین می‌کند و هدایت می‌کند | درمانگر علاقه کودک را دنبال می‌کند |
| اندازه‌گیری | داده‌های عددی که روی نمودار دنبال می‌شود | مشاهده کیفی بر اساس مرحله‌ها |
| مشارکت والدین | تمرین تعمیم بعد از برنامه | زمان بازی روزانه، مشارکت مستقیم |
| پایه شواهد | پیشینه پژوهشی گسترده که طی سال‌ها ساخته شده | پژوهش محدود اما رو‌به‌رشد |
| هدف‌های معمول | مراقبت از خود، مهارت‌های تحصیلی و سازگاری | توجه مشترک، تعامل دوطرفه، بازی وانمودی |
ABA برای کدام کودکان بیشترین فایده را دارد؟
اینجا به سؤال ABA یا فلورتایم از راه نیمرخ فرزندتان جواب می‌دهیم. ABA برای کودکانی که فهرست هدف‌های روشن و قابل اندازه‌گیری دارند برجسته است. آموزش توالت، لباس پوشیدن یا منتظر نوبت ماندن نمونه‌های معمول‌اند.
یک برنامه منظم برای رفتارهایی که ایمنی را به خطر می‌اندازند هم سریع کار می‌کند. آسیب به خود یا فرار از اتاق نمونه‌هایش هستند. در این موارد تیم اول بررسی می‌کند رفتار برای چه کاری است. بعد رفتار جایگزین یاد می‌دهد.
وقتی کودک در حال عادت کردن به مدرسه است، ABA اغلب مطرح می‌شود، چون تیم روال‌های کلاس را به گام‌های مشخص تقسیم می‌کند. آویزان کردن کیف، نشستن پشت میز و بالا بردن دست برای صحبت کردن به هدف‌های جداگانه تبدیل می‌شوند. صفحه برنامه‌های حمایتی ویژه ما توضیح می‌دهد چطور چنین هدف‌هایی را برنامه‌ریزی می‌کنیم.
فلورتایم برای کدام کودکان بیشترین فایده را دارد؟
در مقایسه ABA و فلورتایم، فلورتایم برای کودکانی که میل کمی به ارتباط نشان می‌دهند گزینه قوی‌ای است. اگر کودک از تماس چشمی دوری می‌کند یا بازی را با دیگران شریک نمی‌شود، در اولویت قرار می‌گیرد.
این روش به دشواری‌های تنظیم هیجان هم کمک می‌کند. درمانگر علامت‌های فرزندتان را می‌خواند و سرعت را تنظیم می‌کند. به این ترتیب فرزندتان بدون احساس غرق شدن در تعامل می‌ماند.
اگر فرزندتان هنوز حرف نمی‌زند هم فلورتایم ارزش می‌افزاید، چون کودکان پیش از کلمه با اشاره ارتباط برقرار می‌کنند. برای مثال، کودک اول اشاره می‌کند و بعد صدایی درمی‌آورد. پس درمانگر تعامل را بدون منتظر ماندن برای کلمه گسترش می‌دهد.
درباره سن شروع کنجکاوید؟ مقاله ما را بخوانید: فلورتایم از چه سنی شروع می‌شود؟ آنجا یک نقشه راه گام‌به‌گام بر اساس سن هم پیدا می‌کنید. صفحه برنامه فلورتایم ما روند جلسه را با جزئیات نشان می‌دهد.
ABA یا فلورتایم؟ اجرای هر دو با هم
برای بسیاری از خانواده‌ها، سؤال ABA یا فلورتایم به یک برنامه ترکیبی تبدیل می‌شود. در واقع خانواده‌های زیادی در یک دوره هر دو رویکرد را به کار می‌برند. ABA فهرست مهارت‌های مشخص را جلو می‌برد و فلورتایم سمت رابطه را پرورش می‌دهد. پس این دو رقیب نیستند. مکمل یکدیگرند.
با این حال، برنامه باید از یک جا بیاید. اگر تیم‌های مختلف برای یک کودک هدف‌های متضاد بگذارند، کودک اذیت می‌شود. برای همین مرکز ما یک فهرست هدف مشترک تهیه می‌کند و پیشرفت را در جلسه هفتگی مقایسه می‌کند.
بار هفتگی را هم واقع‌بینانه نگه دارید. کودکی که روزی دو جلسه متفاوت می‌رود خسته می‌شود و زمان بازی‌اش را از دست می‌دهد. جلسه استاندارد ما ۴۰ دقیقه است، چون کودکان خردسال پنجره توجه کوتاهی دارند.
ABA و فلورتایم: زمان و شدت
این دو رویکرد ریتم هفتگی متفاوتی می‌خواهند. برنامه‌های ABA معمولاً جلسه‌های پرتکرارتری هدف می‌گیرند. فلورتایم بلوک‌های کوتاه بازی در خانه را به جلسه مرکز اضافه می‌کند.
چیزی که والدین را بیشتر از همه غافلگیر می‌کند سمت خانه است. فلورتایم در خانه چند جلسه کوتاه در روز می‌خواهد، مثلاً چهار بلوک ۱۵ دقیقه‌ای. ABA در مقابل بیشتر تمرین تعمیم را در خانه می‌خواهد.
وقتی جدول زمانی را می‌چینید، به خواهر و برادرها، مدرسه و روال خواب هم فکر کنید. وگرنه برنامه روی کاغذ می‌ماند. برای همین تیم ما جدول هفتگی را همراه با خانواده می‌نویسد.
| معیار | برنامه مبتنی بر ABA | برنامه مبتنی بر فلورتایم |
|---|---|---|
| جلسات مرکز | ۲ تا ۴ جلسه در هفته، هر کدام ۴۰ دقیقه | ۱ تا ۲ جلسه در هفته، هر کدام ۴۰ دقیقه |
| تمرین در خانه | تعمیم و تکرار کوتاه | ۳ تا ۴ بلوک بازی کوتاه در روز |
| اولین بازبینی | جلسه بررسی داده‌ها بعد از ۴ تا ۶ هفته | بازبینی مرحله‌ها بعد از ۸ هفته |
| مشاوره والدین | جلسه تحویل بعد از برنامه | الگودهی زنده در طول جلسه |
۶ نکته عملی برای خانواده‌هایی که روش انتخاب می‌کنند
نگذارید تصمیم ABA یا فلورتایم به بحثی احساسی تبدیل شود. به‌جای آن، این شش گام را به ترتیب دنبال کنید:
- با ارزیابی شروع کنید. متخصص نیمرخ فرزندتان را می‌سازد و بعد تیم درباره روش با شما صحبت می‌کند.
- هدف‌ها را بنویسید. یک فهرست مشخص برای سه ماه آماده کنید، چون هدف‌های مبهم قابل اندازه‌گیری نیستند.
- یک جلسه را تماشا کنید. مثلاً یک جلسه را از پشت پنجره ببینید و واکنش فرزندتان را مشاهده کنید.
- درباره صلاحیت‌های درمانگر بپرسید. درباره گواهی‌ها، سوپرویژن و تجربه آشکارا بپرسید.
- برنامه خانگی را روشن کنید. به این ترتیب از همان ابتدا می‌دانید روزی چند دقیقه در خانه تمرین کنید.
- بعد از هشت هفته بازبینی کنید. اگر پیشرفت متوقف شده، برنامه را عوض کنید، چون زمان منبعی ارزشمند است.
این شش گام را به یک یادداشت کتبی تبدیل کنید. بعد آن یادداشت را به هر جلسه ببرید. این کار کنترل روند را در دست خانواده نگه می‌دارد.
ارزیابی در Çocukla Akademi چطور انجام می‌شود؟
تصمیم ABA یا فلورتایم را بعد از ارزیابی می‌گیریم. روند با یک دیدار اولیه شروع می‌شود. متخصص ما به سابقه رشد فرزندتان گوش می‌دهد و بعد فرزندتان را موقع بازی مشاهده می‌کند. به این ترتیب حتی در همان جلسه اول اطلاعات مشخص جمع می‌کنیم.
بعد تیم یک گزارش دقیق تهیه می‌کند. گزارش نقطه‌های قوت، حوزه‌های تأخیر و روش پیشنهادی را پوشش می‌دهد. زبان، نیمرخ حسی و مهارت‌های حرکتی را هم یکی‌یکی بررسی می‌کند.
سپس گزارش را به زبان ساده برایتان توضیح می‌دهیم، به ترکی یا انگلیسی، هر کدام که ترجیح دهید. برای مثال، کنار هر اصطلاح فنی یک مثال روزمره می‌آوریم. به این ترتیب خانواده هم هدف را می‌فهمد و هم آن را از آن خود می‌کند.
در صورت نیاز، برنامه را با حوزه‌های دیگر ترکیب می‌کنیم. برای مثال، اگر تأخیر زبانی وجود داشته باشد، گفتاردرمانی وارد می‌شود. اگر تنظیم حسی سخت باشد، یک برنامه کاردرمانی از آن پشتیبانی می‌کند. همه جلسات حضوری است و به زبان ترکی یا انگلیسی برگزار می‌شود؛ جلسه به زبان فارسی نداریم. برای کودکان دوزبانه، جلسات را بر اساس نیمرخ زبانی کودک برنامه‌ریزی می‌کنیم، به ترکی یا انگلیسی یا به‌صورت دوزبانه ترکی و انگلیسی. برای کودکانی که در خانه فارسی صحبت می‌کنند، زبان جلسات را با توجه به مدرسه و زندگی روزمره کودک، همراه با خانواده انتخاب می‌کنیم. مرکز ما در بیکنت، بیوک‌چکمجه است و خانواده‌ها از سراسر غرب استانبول به ما می‌آیند.
تشخیص مشکل‌های توجه از جست‌وجوی حسی برایتان سخت است؟ مقاله ما را بخوانید: اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی یا جست‌وجوی حسی؟ از بیرون این دو می‌توانند خیلی شبیه به هم باشند.
پرسش‌های متداول
آیا ABA و فلورتایم را می‌شود هم‌زمان به کار برد؟
بله، برای بسیاری از کودکان تیم هر دو را با هم پیش می‌برد. اما باید یک فهرست هدف واحد وجود داشته باشد، چون برنامه‌های متضاد کودک را خسته می‌کند.
چطور نوبت ارزیابی بگیرم؟
با شماره +90 537 373 44 19 تماس بگیرید یا در واتس‌اپ به انگلیسی یا ترکی پیام بفرستید. همچنین می‌توانید از فرم صفحه تماس ما استفاده کنید.
آیا فلورتایم فقط بازی است؟
نه، بازی اینجا ابزار است. درمانگر در دل بازی مرحله‌های هیجانی و اجتماعی را هدف می‌گیرد، پس جریان برنامه‌ریزی‌شده است.
کدام روش زودتر نتیجه می‌دهد؟
در انتخاب بین ABA و فلورتایم، سرعت به‌تنهایی معیار نیست. سرعت به نوع هدف بستگی دارد. برای یک مهارت مراقبت از خود، ABA اغلب سریع‌تر پیش می‌رود. در مقابل، ساختن میل به ارتباط کار طولانی‌تری می‌خواهد.
یک جلسه چقدر طول می‌کشد؟
در مرکز ما هر نوع جلسه درمانی ۴۰ دقیقه طول می‌کشد. جلسات به زبان ترکی یا انگلیسی و در صورت نیاز دوزبانه ترکی و انگلیسی برگزار می‌شود. تیم در پایان هر جلسه یک بازخورد کوتاه هم به خانواده می‌دهد.
آیا بعداً می‌توانیم تصمیم ABA یا فلورتایم را عوض کنیم؟
البته. تیم هر هشت هفته داده‌ها را بازبینی می‌کند و در صورت نیاز روش و هدف‌ها را به‌روز می‌کند.
آیا ABA علمی‌تر است و فلورتایم روشی ضعیف‌تر؟
درست است که ABA پیشینه پژوهشی طولانی‌تری دارد. اما این ثابت نمی‌کند فلورتایم بی‌اثر است. این دو روش روی هدف‌های متفاوتی تمرکز دارند، پس رقابت مستقیمی با هم ندارند.
آیا انتخاب بین ABA و فلورتایم به تشخیص بستگی دارد؟
تشخیص به‌تنهایی برای تصمیم کافی نیست. متخصص بیشتر به مرحله رشد، نیمرخ حسی و میل به ارتباط نگاه می‌کند. پس دو کودک با یک تشخیص ممکن است برنامه‌های متفاوتی بگیرند.
از کجا بفهمم کدام رویکرد را انتخاب کنم؟
تصمیم را بعد از ارزیابی بگیرید. تیم آنچه مشاهده کرده با شما در میان می‌گذارد و بعد هدف‌ها را همراه شما می‌نویسد. به این ترتیب انتخاب بر مشاهده استوار است، نه حدس.
