18 aylık bebek konuşması için tek bir doğru sayı yok, ancak güvenilir bir taban var: çoğu bebek bu yaşta “anne” ve “baba” dışında en az 3 kelime dener. Üstelik kelime sayısı tek ölçüt değildir. Bebeğin sizi anlaması, jest kullanması ve sizinle iletişim kurma isteği de en az o kadar belirleyicidir.
Bu yazıda 18 aylık bebek konuşması için evde kelimeleri doğru saymayı, 15-24 ay arasındaki gidişi ve 6 uyarı işaretini anlatıyoruz. Ayrıca beklemenin ne zaman makul olduğunu, işitmenin neden ilk kontrol olduğunu ve günlük rutinlerde neler yapacağınızı açıklıyoruz.
18 aylık bebek konuşması: kaç kelime normal?
CDC’nin 2022’de yenilediği gelişim listesine göre bebekler 18. ayda anne ve baba dışında en az 3 kelime söylemeye çalışır. Üstelik liste, çocukların en az yüzde 75’inin ulaştığı becerileri içerir, dolayısıyla 3 kelime bir ortalama değil, alt sınıra yakın bir ölçüdür.
İnternette 3, 10, 20 hatta 50 gibi farklı rakamlar görmeniz bu yüzden kafa karıştırır. Çünkü her rakam başka bir şeyi anlatır: kimi taban, kimi ortalama, kimi ise 2 yaşa yaklaşan bir hedeftir. Nitekim 18 aylık bebek konuşması aynı evde bile çok farklı görünür; bir kardeş birkaç kelimeyle, diğeri onlarca kelimeyle bu yaşa gelir.
Bu nedenle sayıya tek başına bakmayın, çünkü asıl bilgi gidişte saklıdır. Örneğin aylar içinde yeni kelime geliyorsa bu iyi bir işarettir. Ardından anlamayı ve jestleri de hesaba katın.
Evde kelime sayarken nelere dikkat etmeli?
18 aylık bebek konuşması değerlendirilirken aileler çoğu kelimeyi eksik sayar, çünkü yalnız düzgün söylenenleri listeye yazar. Oysa bu yaşta bebek kelimeyi çoğunlukla kısaltır. Örneğin topa “to”, suya “cu” der.
Bu yüzden şu dört kuralla bir hafta boyunca liste tutun:
- Tutarlılığı sayın: Bebek aynı şey için aynı sesi kullanıyorsa bunu kelime olarak yazın. Çünkü düzgün söyleyiş şart değildir.
- Anlamlı kullanımı arayın: Bebek “baba” sesini babasına bakarak söylüyorsa kelimedir. Oyun oynarken “bababa” diye tekrar ediyorsa babıldamadır.
- Ses taklitlerini ekleyin: Örneğin köpeği görünce “hav”, arabayı görünce “brrm” demek de iletişim amaçlı bir sözcüktür.
- Tekrarı ayırın: Yalnız siz söyledikten hemen sonra tekrar ettiği sözleri ayrı bir sütuna yazın. Çünkü kendiliğinden gelen kelime daha çok şey anlatır.
15, 18 ve 24 ayda beklenen gidiş tablosu
Aşağıdaki tablo 18 aylık bebek konuşması için CDC listesindeki iletişim maddelerini bir araya getirir. Bu yüzden tek bir satıra takılmak yerine soldan sağa gidişi okuyun, çünkü 18. ayda 3 kelime kurup her yönergeyi yapan bebekle, 3 kelimesi olup yönerge anlamayan bebek aynı durumda değildir.
| Yaş | Söyleme | Anlama | Jest ve paylaşma |
|---|---|---|---|
| 15 ay | Anne ve baba dışında 1-2 kelime dener | Adını duyduğu tanıdık nesneye bakar, elle gösterilen yönergeyi yapar | İstemek ya da yardım almak için işaret eder, sevdiği nesneyi size gösterir |
| 18 ay | Anne ve baba dışında en az 3 kelime dener | Jest olmadan tek adımlı yönergeyi yapar (“Onu bana ver”) | İlginç bir şeyi size göstermek için işaret eder, kitap sayfalarına birlikte bakar |
| 24 ay | En az iki kelimeyi birleştirir (“Daha süt”) | İstediğiniz vücut bölümlerinden en az ikisini gösterir, kitapta sorduğunuz resmi bulur | El sallama ve işaret dışında jestler de kullanır, öpücük gönderir ya da başıyla “evet” der |
Ayrıca daha geniş bir yaş aralığı için 0-6 yaş dil gelişim basamakları yazımıza bakın.
18 aylık bebek konuşması kadar önemli 3 beceri
Aynı sayıda kelime söyleyen iki bebek bile birbirinden çok farklı bir yolda ilerler. Çünkü aradaki farkı çoğu zaman şu üç beceri gösterir.
1. Anlama
Bebek söylediğinden çok daha fazlasını anlar. Bu yüzden anlama güçlüyse 18 aylık bebek konuşması geride olsa bile tablo daha az endişe verir. Nitekim araştırmalar “geç konuşan” tanımını anlaması yerinde olan çocuklar için kullanır. Ayrıntı için alıcı ve ifade edici dil yazımıza bakın.
2. Jest
İşaret etmek, el sallamak ve başını sallamak konuşmanın ön hazırlığıdır. Nitekim Iverson ve Goldin-Meadow’un küçük ölçekli çalışmasında çocukların önce jestle anlattığı birçok şey sonra kelimelerine geçti. Ayrıca jest ile kelimeyi ilk birleştirenler, iki kelimeyi de ilk birleştiren çocuklar oldu. Bu köprüyü evde kurmak için bebek işaret dili yazımızı okuyun.
3. Paylaşma isteği
Bebek uçağı görünce önce size bakıyor, sonra uçağı gösteriyor mu? Bu davranışa ortak dikkat diyoruz. Dolayısıyla kelimesi az olan ama bakışı, sesi ve jestiyle sizi sürekli arayan bebek, iletişim kurmaya hazırdır.
Evde 3 dakikalık yoklama: Bebeğiniz sakinken elinizi uzatmadan ve bakışınızla göstermeden “Topu bana ver” deyin. Ardından sonucu not alın ve bunu farklı nesnelerle farklı günlerde yineleyin.
Sonra sevdiği bir oyuncağı görebileceği ama alamayacağı bir yere koyun. Size bakıyor, işaret ediyor ya da ses çıkarıyor mu? Ancak bu yoklama bir tanı aracı değildir, yalnız gözlemlerinizi düzenler.
Az konuşan bebekte 3 farklı tablo
18 aylık bebek konuşması geride görünüyorsa önce hangi tabloya yakın olduğuna bakın. Çünkü her tablo farklı bir adım ister. Yine de bu ayrım bir tanı değildir, yalnız hangi uzmanla konuşacağınızı netleştirir.
| Gözleminiz | Olası anlamı | Sonraki adım |
|---|---|---|
| Az kelime, ama anlama ve jest güçlü, iletişim isteği yüksek | Geç konuşan bir bebek tablosuna yakın | İşitmeyi kontrol ettirin, evde hedefli etkileşim başlatın, 2-3 ayda gidişi yeniden değerlendirin |
| Az kelime, yönergeleri ve tanıdık adları da kaçırıyor | Anlama da geride kalmış olabilir | Beklemeden işitme kontrolü ve dil-konuşma değerlendirmesi planlayın |
| Az kelime, işaret etmiyor, ismine ve bakışınıza az karşılık veriyor | Sosyal iletişim alanına bakmak gerekir | Çocuk hekiminizle bu ay görüşün, gerekirse çocuk psikiyatrisi ya da gelişimsel pediatriye başvurun |
18 aylık bebek konuşması için 6 uyarı işareti
Aşağıdakilerden biri bile varsa bir sonraki kontrolü beklemeyin. Çünkü bu işaretler otizm ya da başka bir durum anlamına gelmez, yalnız değerlendirme zamanının geldiğini gösterir.
- Anne ve baba dışında hiç kelime yok. 18 aylık bebek konuşmuyor ve son aylarda yeni bir ses de eklenmiyorsa randevu alın.
- Tek adımlı yönergeyi jest olmadan yapmıyor. “Ayakkabını getir” sözü, bakışınız ya da eliniz olmadan karşılık bulmuyorsa bunu önemseyin.
- İşaret etmiyor. Yani ne istediğini ne de ilginç bulduğunu parmağıyla ya da eliyle gösteriyor.
- İsmine ve seslere tutarsız tepki veriyor. Bu durumda ismine tepki vermeyen çocuk yazımız ilk adımları anlatır.
- İletişim için sizi aramıyor. Örneğin göz teması, jest ve sesle bir şey paylaşma çabası çok az görünüyor.
- Kullandığı kelimeleri kaybediyor. Bu en acil işarettir, bu yüzden aynı hafta hekime başvurun. Konuşmayı bırakan çocuk yazımızda ayrıntıları bulursunuz.
18 aylık bebek konuşması örnekleri: ilk kelimeler neler?
İlk kelimeler çoğunlukla bebeğin her gün gördüğü kişi, yiyecek, oyuncak ve eylemlerden gelir. Örneğin “mama”, “su”, “top”, “hav”, “gel” ve “bay bay” bu yaşta sık duyduğumuz sözlerdendir. Üstelik “yok”, “daha” ve “ver” gibi kısa kelimeler bebeğe çok iş gördürür, çünkü her rutinde işe yarar.
Bu yüzden 18 aylık bebek konuşması için uzun bir hedef listesi yapmayın. Onun yerine bebeğinizin en çok istediği şeylerden 5 kelime seçin ve bunları gün içinde sık sık duyurun. Böylece aynı kelime gerçek bir ihtiyaçla birleşir.
Bekleyelim mi? Geç konuşan bebeklerde gidiş
“Babası da geç konuşmuş, bekleyin” cümlesi 18 aylık bebek konuşması için kısmen doğru bir gözleme dayanır. Çünkü geç konuşan çocukların önemli bir bölümü sonradan akranlarına yetişir. Örneğin Dale ve ekibinin 8.386 ikizi izlediği çalışmada, 2 yaşında kelime dağarcığı geride kalan çocukların yüzde 44’ünde güçlük 3 yaşında sürdü. Bu oran ise 4 yaşında yüzde 40’a indi.
Öte yandan aynı çalışma, 2 yaşındaki verilerle sonucu güvenilir biçimde öngörmenin mümkün olmadığını da gösterdi. Ayrıca Rescorla’nın derlemesi, çoğu geç konuşanın 5-7 yaşta ortalamaya ulaştığını, ama grup olarak ergenliğe kadar biraz geride kaldığını aktarıyor.
Sonuç olarak 18 aylık bebek konuşması için doğru soru “beklesek mi?” değil, “beklerken ne yapıyoruz?” sorusudur. CDC listesini yenileyen çalışma grubunun açık amaçlarından biri de “bekleyip görelim” yaklaşımını azaltmaktı. Dolayısıyla işitme kontrolü ve evde etkileşim, beklemenin yanında değil önünde gelir.
Odyolog gözüyle: önce işitmeyi kontrol ettirin
18 aylık bebek konuşması geride kaldığında işitme ilk kontroldür. Üstelik doğumdaki tarama testini geçmiş olması bu soruyu kapatmaz, çünkü orta kulakta biriken sıvı sonradan ortaya çıkar ve çoğu zaman ağrı yapmadan sesleri kısar.
Bu durumda bebek gürültülü bir ortamda size dönmez, ancak yüksek bir sese irkilir. Aileler de bu yüzden “duyuyor” diye düşünür. Oysa kelimeleri ayırt etmek, bir sese irkilmekten çok daha fazla işitme ister. Dolayısıyla kontrol için bir kulak burun boğaz hekimi ya da odyoloji birimine başvurun, ayrıntı için de kulakta sıvı ve geniz eti yazımızı okuyun.
Erken doğan bebekte yaşı nasıl hesaplamalı?
Erken doğan bir bebekte 18 aylık bebek konuşması beklentisini düzeltilmiş yaşa göre okuyun. Örneğin 2 ay erken doğan bir bebeği, takvimde 18 aylık olsa da önce 16 aylık akranlarıyla karşılaştırın. Ancak düzeltme yalnız beklentiyi ayarlar, uyarı işaretlerini silmez; bu yüzden hekiminizle aynı hesabı konuşun.
Konuşmayı geciktirdiği düşünülen 4 etken
Aileler bu yaşta en çok şu dört konuyu sorar. Ancak her birinde kısa cevap, kararı tek bir etkene bağlamamaktır.
- Ekran: Van den Heuvel ve ekibi 893 çocukta, mobil cihaz süresindeki her 30 dakikalık artışın ifade edici dil gecikmesi bildirimiyle ilişkili olduğunu buldu. Ancak çalışma kesitsel ve aile bildirimine dayanıyor, yani neden-sonuç kanıtlamıyor. Pratik öneriler için ekran süresi yazımıza bakın.
- İki dil: İki dil duymak konuşma sorununa yol açmaz. Bu yüzden kelimeleri iki dilde birlikte sayın. Ayrıntılar iki dillilik yazımızda.
- Emzik: Gün boyu ağızda duran emzik, ses denemelerine yer bırakmaz. Bu yüzden konuşma ve oyun zamanlarında çıkarmayı deneyin. Plan için emzik bırakma yazımızı okuyun.
- Cinsiyet: Erkek çocuklar grup olarak biraz daha geç konuşur. Ancak bu fark, yukarıdaki uyarı işaretlerini açıklamaz. Dolayısıyla “erkek çocuk, geç konuşur” cümlesini kontrol ertelemek için kullanmayın.
18 aylık bebek konuşması için evde ne yapmalı?
18 aylık bebek konuşması için en etkili ortam ayrı bir ders saati değil, günlük rutinlerdir. Nitekim Roberts ve Kaiser’in meta-analizi, ebeveynlerin uyguladığı dil çalışmalarının 18-60 aylık çocuklarda anlama ve ifade becerilerini anlamlı biçimde desteklediğini gösterdi. Ayrıca Romeo ve ekibi daha büyük çocuklarda duyulan kelime sayısından çok karşılıklı konuşma sırasının beyin yanıtıyla ilişkili olduğunu buldu.
Bu nedenle 18 aylık bebek konuşması için “söyle bakalım” demek yerine sıra alın. Böylece bebek konuşmaya davet edilmiş olur, sınava değil.
| Rutin | Ne yapın? | Örnek |
|---|---|---|
| Yemek | Seçenek sunun, sonra bekleyin | İki meyveyi gösterin: “Elma mı, muz mu?” Ardından 5 saniye susun. |
| Giyinme | Kısa cümleyle eylemi anlatın | “Çorap giydik. Ayak girdi!” |
| Banyo | Tek kelimeyi tekrar edin | Köpükleri üfleyin: “Pat! Pat! Bir daha pat!” |
| Oyun | Bebeğin baktığı şeyi adlandırın | Arabaya bakıyorsa: “Araba. Araba gitti.” |
| Kitap | Okumak yerine resimleri konuşun | “Hani kedi?” diye sorun, gösterince “Evet, kedi. Miyav!” deyin. |
| Dışarı çıkma | Söylediğini bir kelime uzatın | O “to” dediğinde: “Top. Büyük top.” |
Buna karşılık şu üç alışkanlığı bırakın:
- Zorlamak: Çünkü “Söylemezsen vermem” baskısı, iletişimi keyifli olmaktan çıkarır.
- Düzeltmek: “To değil, top de” yerine doğru söyleyişi kendi cümlenizde duyurun.
- İsteğini önceden karşılamak: Bebek bakar bakmaz bardağı uzatırsanız konuşmak için nedeni kalmaz. Bu yüzden önce birkaç saniye bekleyin.
Daha fazla fikir için çocuğa kitap okuma ve taklit becerisi yazılarımızı okuyun.
18 aylık bebek konuşması ilerliyor mu? 3 ayda neye bakmalı?
18 aylık bebek konuşması hakkında tek bir günün listesi az şey söyler, bu yüzden aynı yöntemle 2-3 ay sonra yeniden sayın. Sonra iki listeyi yan yana koyun ve şu üç değişikliği arayın:
- Yeni kelime: Liste uzuyor mu? Özellikle sizi tekrar etmeden, kendiliğinden gelen kelimeler artıyor mu?
- Jest ve kelime birlikteliği: Örneğin topu gösterip aynı anda “top” diyor mu? Bu birleşme, iki kelimeli cümlelere giden yolda erken bir adımdır.
- Yeni amaç: Bebek kelimeyi yalnız istemek için değil, göstermek, selamlamak ya da karşı çıkmak için de kullanıyor mu?
Eğer üç başlıkta da değişiklik görmüyorsanız beklemeyi uzatmayın. Çünkü durağan bir liste, tek başına düşük bir sayıdan daha önemli bir bilgidir.
Çocuk hekimi randevusuna neleri götürmelisiniz?
Amerikan Pediatri Akademisi 18. ve 24. ayda otizm taraması öneriyor. Bu taramayı çocuk hekiminiz ya da aile hekiminiz yapar, süreci de M-CHAT yazımızda anlatıyoruz. Bu yüzden randevuya şunlarla gidin:
- Bir haftalık kelime listesi ve kendiliğinden gelen kelimelerin notu
- Jest olmadan yaptığı ve yapmadığı yönergeler
- Kısa bir oyun videosu
- Geçirdiği kulak enfeksiyonları ve doğum sonrası işitme tarama sonucu
- Ailede geç konuşma ya da dil güçlüğü öyküsü
Merkezimizde süreç nasıl işler?
Merkezimiz, 18 aylık bebek konuşması geride kalan ailelerle bebeğin anlama, jest, oyun ve kelime becerilerini destekler. İlk görüşmede kelime listenize birlikte bakıyor, bebeğinizi oyun içinde tanıyoruz. Ardından ihtiyacına göre konuşma gecikmesi çalışması ya da DIR/Floortime ile ilerliyoruz.
Bu yaşta asıl fırsat evdeki saatlerdedir, bu yüzden Ebeveyn Danışmanlığı ile rutinlerinize uygun hedefler seçiyoruz. Seanslarımız 40 dakika sürer. Ayrıca değerlendirmenin nasıl geçtiğini merak ediyorsanız dil ve konuşma değerlendirmesi yazımıza bakın.
Sıkça sorulan sorular
18 aylık bebek kaç kelime konuşmalı?
CDC listesine göre çoğu bebek 18. ayda anne ve baba dışında en az 3 kelime dener. Birçok bebek bundan çok daha fazlasını söyler, bu yüzden 3 kelimeyi hedef değil, taban olarak düşünün.
18 aylık bebek konuşmuyor ama her şeyi anlıyorsa sorun var mı?
Anlamanın güçlü olması 18 aylık bebek konuşması için olumlu bir işarettir, ancak kelime yokluğunu tek başına açıklamaz. Önce işitmeyi kontrol ettirin. Ardından bir uzmanla görüşüp evde hedefli etkileşime başlayın.
Anne ve baba dışında kelime yoksa ne yapmalıyım?
Bu durumda 18 aylık bebek konuşması için bir sonraki kontrolü beklemeyin. Çocuk hekiminizle görüşün, işitme kontrolü isteyin ve bir hafta boyunca jestlerini ve seslerini not edin.
18 aylık bebek iki kelimeyi birleştirir mi?
Bazı bebekler birleştirir, ama bu beceri çoğunlukla 2 yaşa doğru gelir. Dolayısıyla bu yaşta iki kelimeli cümlenin olmaması tek başına sorun değildir.
Konuşmaması otizm işareti mi?
Tek başına değil. Ancak işaret etmeme, isme az tepki ve paylaşma isteğinin azlığı buna eşlik ediyorsa çocuk hekiminize danışın. Otizm tanısını çocuk psikiyatrisi ya da gelişimsel pediatri koyar.
18 aylık bebek konuşmuyor, kaç aya kadar beklemek güvenli?
Güvenli bir bekleme eşiği yok. İşitme kontrolünü ve evdeki çalışmayı hemen başlatın. Yönerge anlama, jest ya da beceri kaybı sorunu varsa beklemeden uzmana gidin.
Erkek bebekler gerçekten daha mı geç konuşur?
Grup olarak biraz daha geç konuşurlar, ancak fark küçüktür. Bu yüzden uyarı işaretlerini cinsiyete bağlayıp ertelemeyin.
Konuşma terapisi 18 aylıkken başlar mı?
İhtiyaç varsa evet. 18 aylık bebek konuşması üzerine çalışma masa başında geçmez, oyun içinde ilerler. Üstelik ailenin evdeki rutinleri çalışmanın temel parçasıdır.
18 aylık bebek konuşması için bol konuşmak yeterli olur mu?
Tek yönlü anlatım yetmez. Kısa cümleler kurun, bebeğin baktığı şeyi adlandırın ve cevap vermesi için birkaç saniye bekleyin. Karşılıklı sıra alma burada asıl farkı yaratır.
İlgili yazılar
18 aylık bebek konuşması birkaç ay içinde hızla değişir. Bu yüzden sonraki aşama için 2 yaşında konuşmayan çocuk yazımıza bakın. Ayrım konusunda ise otizm ile konuşma gecikmesi karşılaştırmamız yol gösterir.
Kaynaklar
Yazıdaki araştırma bilgileri şu kaynaklara dayanıyor:
- CDC. Milestones by 18 months (ayrıca 15 ay ve 2 yaş listeleri).
- Zubler JM ve ark. Evidence-informed milestones for developmental surveillance tools. Pediatrics, 2022.
- Iverson JM, Goldin-Meadow S. Gesture paves the way for language development. Psychological Science, 2005.
- Hawa VV, Spanoudis G. Toddlers with delayed expressive language. Research in Developmental Disabilities, 2014.
- Dale PS ve ark. Outcomes of early language delay: I. Predicting persistent and transient language difficulties at 3 and 4 years. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 2003.
- Rescorla L. Late talkers: do good predictors of outcome exist? Developmental Disabilities Research Reviews, 2011.
- van den Heuvel M ve ark. Mobile media device use is associated with expressive language delay in 18-month-old children. Journal of Developmental and Behavioral Pediatrics, 2019.
- Roberts MY, Kaiser AP. The effectiveness of parent-implemented language interventions: a meta-analysis. American Journal of Speech-Language Pathology, 2011.
- Romeo RR ve ark. Beyond the 30-million-word gap. Psychological Science, 2018.
- Hyman SL, Levy SE, Myers SM. Identification, evaluation, and management of children with autism spectrum disorder. Pediatrics, 2020.
