برای گفتار کودک ۱۸ ماهه یک عدد درست و واحد وجود ندارد، اما یک معیار پایه قابل اعتماد هست: بیشتر کودکان تا این سن دستکم ۳ کلمه به جز «مامان» و «بابا» را امتحان میکنند. تعداد کلمهها هم تنها معیار نیست. اینکه فرزندتان چقدر حرف شما را میفهمد، از اشاره استفاده میکند و میخواهد با شما ارتباط بگیرد، دستکم به همان اندازه مهم است.
این مقاله توضیح میدهد که گفتار کودک ۱۸ ماهه را چگونه در خانه درست بشمارید، مهارتها از ۱۵ تا ۲۴ ماهگی معمولاً چگونه پیش میروند و ۶ نشانه هشدار کداماند. همچنین میخوانید چه زمانی صبر کردن منطقی است، چرا شنوایی نخستین بررسی است و در کارهای روزمره چه باید کرد.
گفتار کودک ۱۸ ماهه: چند کلمه طبیعی است؟
بر پایه نقاط عطف رشدی که CDC در سال ۲۰۲۲ بازنگری کرد، کودکان تا ۱۸ ماهگی دستکم ۳ کلمه به جز «مامان» و «بابا» را امتحان میکنند. این فهرست مهارتهایی را در بر دارد که دستکم ۷۵ درصد کودکان به آنها میرسند. پس ۳ کلمه میانگین نیست، بلکه عددی نزدیک به حد پایین است.
به همین دلیل دیدن عددهایی مانند ۳، ۱۰، ۲۰ یا حتی ۵۰ در اینترنت گیجکننده میشود. هر عدد چیز متفاوتی را توصیف میکند: یکی معیار پایه است، دیگری میانگین و دیگری هدفی نزدیکتر به ۲ سالگی. در واقع گفتار کودک ۱۸ ماهه حتی در یک خانه هم میتواند بسیار متفاوت باشد، چون یک خواهر یا برادر با چند کلمه و دیگری با دهها کلمه به این سن میرسد.
پس فقط به عدد نگاه نکنید، زیرا اطلاعات اصلی در مسیر پیشرفت است. برای مثال، اضافه شدن کلمههای جدید در طول ماهها نشانه خوبی است. سپس فهمیدن و اشارهها را هم در نظر بگیرید.
هنگام شمردن کلمهها در خانه به چه چیزهایی توجه کنید؟
خانوادهها هنگام ارزیابی گفتار کودک ۱۸ ماهه معمولاً کمتر از واقع میشمارند، چون فقط کلمههایی را مینویسند که واضح گفته شدهاند. اما در این سن کودکان معمولاً کلمهها را کوتاه میکنند. برای مثال، به جای «توپ» میگویند «تو» یا به جای «آب» میگویند «آ».
بنابراین یک هفته با این چهار قاعده فهرست بنویسید:
- یکنواختی را بشمارید: اگر فرزندتان برای یک چیز همیشه همان صدا را به کار میبرد، آن را کلمه بنویسید. تلفظ واضح لازم نیست.
- به کاربرد معنادار نگاه کنید: اگر هنگام نگاه کردن به پدرش «بابا» میگوید، این یک کلمه است. اگر هنگام بازی «بابابا» را تکرار میکند، این غان و غون است.
- تقلید صداها را هم بنویسید: برای مثال، گفتن «هاپ» با دیدن سگ یا «بوق» با دیدن ماشین هم کلمهای برای ارتباط است.
- تکرار را جدا کنید: کلمههایی را که فقط بلافاصله بعد از شما تکرار میکند در ستون جداگانه بنویسید. کلمههایی که خودبهخود میآیند اطلاعات بیشتری میدهند.
پیشرفت مورد انتظار در ۱۵، ۱۸ و ۲۴ ماهگی
جدول زیر موارد ارتباطی فهرست CDC را برای گفتار کودک ۱۸ ماهه کنار هم میگذارد. پس پیشرفت را از راست به چپ بخوانید و روی یک ردیف نمانید، زیرا کودکی با ۳ کلمه که همه دستورها را انجام میدهد با کودکی با ۳ کلمه که دستورها را نمیفهمد در یک وضعیت نیست.
| سن | گفتن | فهمیدن | اشاره و سهیم شدن |
|---|---|---|---|
| ۱۵ ماهگی | ۱ یا ۲ کلمه به جز «مامان» و «بابا» را امتحان میکند | وقتی نام چیز آشنایی را میبرید به آن نگاه میکند، دستورهای همراه با اشاره را انجام میدهد | برای خواستن چیزی یا کمک گرفتن اشاره میکند، چیزی را که دوست دارد به شما نشان میدهد |
| ۱۸ ماهگی | دستکم ۳ کلمه به جز «مامان» و «بابا» را امتحان میکند | دستورهای یکمرحلهای بدون اشاره را انجام میدهد («بده به من») | برای نشان دادن چیزی جالب اشاره میکند، چند صفحه کتاب را با شما نگاه میکند |
| ۲۴ ماهگی | دستکم دو کلمه را کنار هم میگذارد («شیر بیشتر») | وقتی بخواهید دستکم دو عضو بدن را نشان میدهد، تصویری را که میگویید در کتاب پیدا میکند | اشارههایی بیشتر از دست تکان دادن و انگشت نشان دادن دارد، مانند بوس فرستادن یا سر تکان دادن به نشانه بله |
برای بازه سنی گستردهتر، مقاله ما درباره مراحل رشد زبان از تولد تا ۶ سالگی را ببینید.
۳ مهارت به اهمیت گفتار کودک ۱۸ ماهه
حتی دو کودک که به یک اندازه کلمه میگویند ممکن است در مسیرهای بسیار متفاوتی باشند. این سه مهارت معمولاً تفاوت را نشان میدهند.
۱. فهمیدن
کودکان بسیار بیشتر از آنچه میگویند میفهمند. پس اگر فهمیدن قوی باشد، حتی وقتی گفتار کودک ۱۸ ماهه عقبتر است، وضعیت نگرانی کمتری دارد. در واقع پژوهشها اصطلاح «کودک دیرزبان» را برای کودکانی به کار میبرند که فهمیدنشان سالم است. برای جزئیات بیشتر مقاله ما درباره زبان دریافتی و بیانی را بخوانید.
۲. اشارهها
انگشت نشان دادن، دست تکان دادن و سر تکان دادن زمینه گفتار را آماده میکنند. در پژوهش کوچکی از آیورسون و گلدینمیدو، بسیاری از چیزهایی که کودکان اول با اشاره بیان میکردند بعدها به کلمههای گفتاریشان راه یافت. نخستین کودکانی که اشاره را با کلمه ترکیب کردند، نخستین کودکانی هم بودند که دو کلمه را ترکیب کردند. برای ساختن این پل در خانه مقاله ما درباره زبان اشاره نوزاد را بخوانید.
۳. میل به سهیم شدن
وقتی فرزندتان هواپیما میبیند، اول به شما نگاه میکند و بعد آن را نشان میدهد؟ به این توجه مشترک میگوییم. کودکی با کلمههای کم که پیوسته با نگاه، صدا و اشاره شما را پیدا میکند، برای ارتباط آماده است.
بررسی ۳ دقیقهای در خانه: وقتی فرزندتان آرام است، بدون دراز کردن دست یا نگاه کردن به توپ بگویید «توپ را بده به من». نتیجه را یادداشت کنید و این کار را در روزهای مختلف با چیزهای مختلف تکرار کنید.
سپس اسباببازی محبوبش را جایی بگذارید که ببیند اما دستش نرسد. به شما نگاه میکند، اشاره میکند یا صدا درمیآورد؟ این بررسی ابزار تشخیص نیست و فقط مشاهدههای شما را منظم میکند.
۳ وضعیت متفاوت در کودکی که کم حرف میزند
اگر گفتار کودک ۱۸ ماهه عقب به نظر میرسد، اول ببینید فرزندتان به کدام وضعیت نزدیکتر است، زیرا هر کدام گام متفاوتی میخواهد. این تفکیک تشخیص نیست و فقط روشن میکند با کدام متخصص صحبت کنید.
| آنچه میبینید | معنای احتمالی | گام بعدی |
|---|---|---|
| کلمههای کم، اما فهمیدن و اشاره قوی و میل روشن به ارتباط | نزدیک به وضعیت کودک دیرزبان | شنوایی را بررسی کنید، تعامل هدفمند را در خانه شروع کنید، پیشرفت را پس از ۲ تا ۳ ماه مرور کنید |
| کلمههای کم، و دستورها و نامهای آشنا را هم نمیفهمد | فهمیدن هم ممکن است عقب باشد | بررسی شنوایی و ارزیابی گفتار و زبان را بدون صبر کردن برنامهریزی کنید |
| کلمههای کم، بدون انگشت نشان دادن، واکنش کم به نام یا نگاه شما | ارتباط اجتماعی نیاز به بررسی دقیقتر دارد | همین ماه با پزشک کودک صحبت کنید و در صورت نیاز به روانپزشک کودک یا متخصص رشد کودک مراجعه کنید |
۶ نشانه هشدار در گفتار کودک ۱۸ ماهه
اگر حتی یکی از موارد زیر وجود دارد، منتظر معاینه بعدی نمانید. این نشانهها به معنای اوتیسم یا هیچ اختلال دیگری نیستند و فقط نشان میدهند زمان ارزیابی رسیده است.
- هیچ کلمهای به جز «مامان» و «بابا» ندارد. اگر کودک ۱۸ ماهه حرف نمیزند و در ماههای اخیر صدای تازهای هم اضافه نشده، وقت بگیرید.
- دستورهای یکمرحلهای بدون اشاره را انجام نمیدهد. اگر «کفشهایت را بیاور» بدون نگاه یا دست شما پاسخی نمیگیرد، آن را جدی بگیرید.
- انگشت نشان نمیدهد. فرزندتان آنچه را میخواهد یا جالب میداند با انگشت یا دست نشان نمیدهد.
- به نامش و به صداها واکنش ناپایدار دارد. مقاله ما درباره کودکانی که به نامشان واکنش نمیدهند نخستین گامها را توضیح میدهد.
- برای ارتباط به سراغ شما نمیآید. برای مثال، تماس چشمی یا تلاش برای سهیم شدن با اشاره و صدا بسیار کم است.
- کلمههایی را که میگفت از دست میدهد. این فوریترین نشانه است، پس همان هفته به پزشک مراجعه کنید. مقاله ما درباره کودکانی که دیگر حرف نمیزنند جزئیات را میدهد.
نمونههای گفتار کودک ۱۸ ماهه: نخستین کلمهها کداماند؟
نخستین کلمهها معمولاً از آدمها، خوراکیها، اسباببازیها و کارهایی میآیند که کودک هر روز با آنها روبهرو میشود. برای مثال «آب»، «توپ»، «هاپ»، «بازم»، «نه» و «بایبای». کلمههای کوتاهی مانند «بازم»، «نیست» و «بده» کار زیادی میکنند، چون به همه کارهای روزانه میخورند.
پس برای گفتار کودک ۱۸ ماهه فهرست هدف بلندی نسازید. به جای آن ۵ کلمه را از چیزهایی که فرزندتان بیشتر میخواهد انتخاب کنید و بگذارید در طول روز آنها را زیاد بشنود. اگر فرزندتان فارسی و زبان دیگری میشنود، کلمههای هر دو زبان را با هم بشمارید.
صبر کنیم؟ کودکان دیرزبان چگونه پیش میروند
جمله «پدرش هم دیر حرف زد، صبر کنید» درباره گفتار کودک ۱۸ ماهه بر مشاهدهای تا حدی درست استوار است. بسیاری از کودکان دیرزبان بعدها به همسالان خود میرسند. در پژوهش دیل و همکاران که ۸٬۳۸۶ دوقلو را پیگیری کرد، مشکلات در ۴۴ درصد کودکانی که در ۲ سالگی دایره واژگان کوچکی داشتند تا ۳ سالگی ادامه یافت. در ۴ سالگی این رقم به ۴۰ درصد رسید.
با این حال همان پژوهش نشان داد که دادههای ۲ سالگی نمیتوانند نتیجه را با اطمینان پیشبینی کنند. مرور رسکورلا هم گزارش میکند که بیشتر کودکان دیرزبان تا ۵ تا ۷ سالگی به محدوده میانگین میرسند، اما بهعنوان گروه تا نوجوانی کمی عقبتر میمانند.
پس پرسش درست درباره گفتار کودک ۱۸ ماهه این نیست که «صبر کنیم؟» بلکه این است که «در این مدت چه میکنیم؟». یکی از هدفهای صریح گروهی که فهرست CDC را بازنگری کرد، کاهش رویکرد «صبر کن و ببین» بود. بنابراین بررسی شنوایی و تعامل در خانه پیش از صبر کردن میآیند، نه کنار آن.
از نگاه شنواییشناس: اول شنوایی را بررسی کنید
وقتی گفتار کودک ۱۸ ماهه عقب میماند، شنوایی نخستین بررسی است. قبول شدن در غربالگری شنوایی نوزادی این پرسش را حل نمیکند، چون مایع گوش میانی میتواند بعدها پیدا شود و اغلب بدون درد صداها را کم میکند.
در این حالت کودک ممکن است در اتاق پر سروصدا به سمت شما برنگردد، اما از صدای بلند بترسد. به همین دلیل خانوادهها گمان میکنند «میشنود». تشخیص کلمهها از هم به شنوایی بسیار بیشتری از ترسیدن از یک صدا نیاز دارد. پس به پزشک گوش و حلق و بینی یا واحد شنواییشناسی مراجعه کنید و برای جزئیات مقاله ما درباره مایع گوش و لوزه سوم را بخوانید.
سن نوزاد نارس را چگونه حساب کنیم؟
در کودکی که زودتر به دنیا آمده، گفتار کودک ۱۸ ماهه را با سن اصلاحشده بسنجید. برای مثال، کودکی را که ۲ ماه زودتر به دنیا آمده اول با کودکان ۱۶ ماهه مقایسه کنید، حتی اگر تقویم ۱۸ ماه را نشان دهد. اصلاح سن فقط انتظارها را تنظیم میکند و نشانههای هشدار را پاک نمیکند، پس همین محاسبه را با پزشکتان هم مرور کنید.
۴ عاملی که اغلب مقصر دیر حرف زدن دانسته میشوند
خانوادهها در این سن بیش از همه درباره این چهار موضوع میپرسند. پاسخ کوتاه در هر مورد این است که تصمیم را به یک عامل گره نزنید.
- صفحهنمایش: ون دن هوول و همکاران در ۸۹۳ کودک دریافتند هر ۳۰ دقیقه استفاده بیشتر از دستگاه همراه با تأخیر زبان بیانی به گزارش والدین مرتبط است. با این حال این پژوهش مقطعی است و بر گزارش والدین تکیه دارد، پس رابطه علت و معلول را ثابت نمیکند. برای نکتههای کاربردی مقاله ما درباره زمان صفحهنمایش را ببینید.
- دو زبان: شنیدن دو زبان باعث مشکل گفتار نمیشود. پس کلمههای هر دو زبان را با هم بشمارید. جزئیات در مقاله ما درباره دوزبانگی آمده است.
- پستانک: پستانکی که تمام روز در دهان است جای کمی برای امتحان کردن صداها میگذارد. پس هنگام حرف زدن و بازی آن را بردارید. برای برنامهریزی مقاله ما درباره ترک پستانک را بخوانید.
- جنسیت: پسرها بهعنوان گروه کمی دیرتر حرف میزنند. اما این تفاوت نشانههای هشدار بالا را توضیح نمیدهد. پس «پسرها دیر حرف میزنند» را دلیل عقب انداختن بررسی نکنید.
برای گفتار کودک ۱۸ ماهه در خانه چه باید کرد؟
مؤثرترین محیط برای گفتار کودک ۱۸ ماهه درس جداگانه نیست، بلکه کارهای روزمره است. فراتحلیل رابرتز و کایزر نشان داد کار زبانی که والدین انجام میدهند، فهمیدن و بیان را در کودکان ۱۸ تا ۶۰ ماهه بهطور معناداری تقویت میکند. رومئو و همکاران هم در کودکان بزرگتر دریافتند که نوبتهای گفتوگو بیش از تعداد کلمههای شنیدهشده با پاسخ مغز مرتبط است.
پس به جای «بگو»، در گفتار کودک ۱۸ ماهه نوبت بگیرید. این کار حرف زدن را از آزمون به دعوت تبدیل میکند.
| کار روزمره | چه کنید | نمونه |
|---|---|---|
| غذا | انتخاب بدهید و صبر کنید | دو میوه نشان دهید: «سیب یا موز؟» سپس ۵ ثانیه ساکت بمانید. |
| لباس پوشیدن | کار را با جمله کوتاه بگویید | «جوراب. پا تو!» |
| حمام | یک کلمه را تکرار کنید | حباب درست کنید: «بوم! بوم! باز هم بوم!» |
| بازی | نام چیزی را که نگاه میکند بگویید | اگر به ماشین نگاه میکند: «ماشین. ماشین میره.» |
| کتاب | به جای خواندن درباره تصویرها حرف بزنید | بپرسید «گربه کجاست؟» و وقتی نشان داد بگویید «آره، گربه. میو!» |
| بیرون رفتن | به حرفش یک کلمه اضافه کنید | وقتی میگوید «تو»: «توپ. توپ بزرگ.» |
در مقابل، این سه عادت را کنار بگذارید:
- فشار آوردن: «تا نگویی آبمیوه نمیدهم» لذت ارتباط را از بین میبرد.
- تصحیح کردن: به جای «تو نه، بگو توپ»، بگذارید شکل درست را در جمله خودتان بشنود.
- پیشدستی کردن: اگر همان لحظه که به لیوان نگاه میکند آن را بدهید، دلیلی برای حرف زدن ندارد. پس اول چند ثانیه صبر کنید.
برای ایدههای بیشتر مقالههای ما درباره کتاب خواندن با کودک و مهارت تقلید را بخوانید.
آیا گفتار کودک ۱۸ ماهه پیش میرود؟ در ۳ ماه به چه نگاه کنیم
فهرست یک روز درباره گفتار کودک ۱۸ ماهه چیز زیادی نمیگوید، پس پس از ۲ تا ۳ ماه به همان روش دوباره بشمارید. سپس دو فهرست را کنار هم بگذارید و این سه تغییر را جستوجو کنید:
- کلمههای تازه: فهرست بزرگتر میشود؟ بهویژه آیا کلمههایی که خودبهخود و بدون تکرار حرف شما میآیند بیشتر شدهاند؟
- اشاره همراه با کلمه: برای مثال، آیا همزمان به توپ اشاره میکند و «توپ» میگوید؟ این ترکیب گام زودهنگامی به سوی عبارتهای دوکلمهای است.
- هدفهای تازه: آیا فرزندتان کلمهها را فقط برای خواستن به کار نمیبرد، بلکه برای نشان دادن، سلام کردن یا مخالفت هم استفاده میکند؟
اگر در هیچیک از این سه مورد تغییری نمیبینید، به صبر کردن ادامه ندهید. فهرستی که ثابت مانده، اطلاعاتی مهمتر از یک عدد پایین بهتنهایی است.
چه چیزهایی را نزد پزشک کودک ببرید؟
آکادمی طب کودکان آمریکا غربالگری اوتیسم را در ۱۸ و ۲۴ ماهگی توصیه میکند. این کار را پزشک کودک یا پزشک خانواده انجام میدهد و ما روند آن را در مقاله M-CHAT توضیح دادهایم. پس این موارد را با خود ببرید:
- فهرست یکهفتهای کلمهها با یادداشت کلمههای خودبهخودی
- دستورهایی که بدون اشاره انجام میدهد و نمیدهد
- یک فیلم کوتاه از بازی
- عفونتهای گوش گذشته و نتیجه غربالگری شنوایی نوزادی
- هر سابقه خانوادگی دیر حرف زدن یا مشکلات زبانی
روند کار در مرکز ما چگونه است؟
مرکز ما با خانوادههایی که گفتار کودک ۱۸ ماههشان عقبتر است کار میکند تا مهارتهای فهمیدن، اشاره، بازی و کلمه را تقویت کند. در نخستین دیدار فهرست کلمههای شما را با هم مرور میکنیم و فرزندتان را از راه بازی میشناسیم. سپس بسته به نیازها با کار روی تأخیر گفتار یا DIR/فلورتایم ادامه میدهیم.
در این سن فرصت اصلی در ساعتهای خانه است، پس از راه مشاوره والدین هدفهایی متناسب با کارهای روزمره شما انتخاب میکنیم. جلسات ما ۴۰ دقیقه است. اگر میخواهید بدانید ارزیابی چگونه انجام میشود، مقاله ما درباره ارزیابی گفتار و زبان را بخوانید.
پرسشهای متداول
کودک ۱۸ ماهه چند کلمه باید بگوید؟
بر پایه فهرست CDC، بیشتر کودکان تا ۱۸ ماهگی دستکم ۳ کلمه به جز «مامان» و «بابا» را امتحان میکنند. بسیاری از آنها بسیار بیشتر میگویند، پس ۳ کلمه را معیار پایه بدانید نه هدف.
کودک ۱۸ ماههام حرف نمیزند اما همه چیز را میفهمد. مشکلی هست؟
فهمیدن قوی برای گفتار کودک ۱۸ ماهه نشانه خوبی است، اما نبود کلمه را بهتنهایی توضیح نمیدهد. اول شنوایی را بررسی کنید. سپس با متخصص صحبت کنید و تعامل هدفمند را در خانه شروع کنید.
اگر هیچ کلمهای به جز «مامان» و «بابا» نگوید چه کنم؟
در این حالت منتظر معاینه بعدی نمانید. با پزشک کودک صحبت کنید، بررسی شنوایی بخواهید و یک هفته اشارهها و صداهای فرزندتان را یادداشت کنید.
آیا کودکان ۱۸ ماهه دو کلمه را کنار هم میگذارند؟
بعضی این کار را میکنند، اما این مهارت معمولاً نزدیکتر به ۲ سالگی میآید. پس نبود عبارت دوکلمهای در این سن بهتنهایی مشکل نیست.
آیا حرف نزدن نشانه اوتیسم است؟
بهتنهایی نه. اما اگر با انگشت نشان ندادن، واکنش کم به نام و میل کم به سهیم شدن همراه است، با پزشک کودک مشورت کنید. اوتیسم را روانپزشک کودک یا متخصص رشد کودک تشخیص میدهد.
کودک ۱۸ ماههام حرف نمیزند. تا کی میتوان با خیال راحت صبر کرد؟
آستانه امنی برای صبر کردن وجود ندارد. بررسی شنوایی و کار در خانه را فوراً شروع کنید. اگر در فهمیدن دستورها، اشارهها یا از دست دادن مهارتها مشکلی هست، بدون صبر کردن به متخصص مراجعه کنید.
آیا پسرها واقعاً دیرتر حرف میزنند؟
بهعنوان گروه کمی دیرتر حرف میزنند، اما این تفاوت کوچک است. پس نشانههای هشدار را به جنسیت نسبت ندهید و بررسی را عقب نیندازید.
آیا گفتاردرمانی میتواند از ۱۸ ماهگی شروع شود؟
بله، اگر نیاز باشد. کار روی گفتار کودک ۱۸ ماهه پشت میز انجام نمیشود و از راه بازی پیش میرود. کارهای روزمره خانواده در خانه هم بخش اصلی این کار است.
آیا زیاد حرف زدن با کودک برای گفتار کودک ۱۸ ماهه کافی است؟
حرف زدن یکطرفه کافی نیست. جملههای کوتاه به کار ببرید، نام چیزی را که نگاه میکند بگویید و چند ثانیه برای پاسخ صبر کنید. نوبت گرفتن در اینجا تفاوت اصلی را میسازد.
مقالههای مرتبط
گفتار کودک ۱۸ ماهه در چند ماه بهسرعت تغییر میکند. برای مرحله بعد مقاله ما درباره کودک ۲ سالهای که حرف نمیزند را ببینید. برای تفکیک این دو، مقایسه ما میان اوتیسم و تأخیر گفتار راهنمای خوبی است.
منابع
اطلاعات پژوهشی این مقاله بر منابع زیر استوار است:
- CDC. نقاط عطف تا ۱۸ ماهگی (همچنین فهرستهای ۱۵ ماهگی و ۲ سالگی).
- زوبلر و همکاران. نقاط عطف مبتنی بر شواهد برای ابزارهای پایش رشد، ۲۰۲۲.
- آیورسون و گلدینمیدو. اشاره راه رشد زبان را هموار میکند، ۲۰۰۵.
- هاوا و اسپانودیس. نوپایان با تأخیر زبان بیانی، ۲۰۱۴.
- دیل و همکاران. پیامدهای تأخیر زبانی زودهنگام: پیشبینی مشکلات پایدار و گذرا در ۳ و ۴ سالگی، ۲۰۰۳.
- رسکورلا. کودکان دیرزبان: آیا پیشبینیکنندههای خوبی برای نتیجه وجود دارد؟، ۲۰۱۱.
- ون دن هوول و همکاران. استفاده از دستگاه همراه با تأخیر زبان بیانی در کودکان ۱۸ ماهه مرتبط است، ۲۰۱۹.
- رابرتز و کایزر. اثربخشی مداخلههای زبانی به دست والدین: فراتحلیل، ۲۰۱۱.
- رومئو و همکاران. فراتر از شکاف ۳۰ میلیون کلمهای، ۲۰۱۸.
- هایمن، لوی و مایرز. شناسایی، ارزیابی و مدیریت کودکان دارای اختلال طیف اوتیسم، ۲۰۲۰.
